همراه با گروه
علاقهمندی دوباره ترکیه به ناتو
رستوران ناتو لوکانتا واقع در خیابان پشتی کاراکوی، منطقه بندری در ساحل اروپایی استانبول، بهراحتی قابلتشخیص است. اولین مالک آن با افتخار تابلویی با این نام را در سال ۱۹۵۲ و زمانی که ترکیه به ناتو پیوست نصب کرد. اما در همان سال تابلو پایین کشیده شد، چون افرادی که علاقه کمتری به این اتحاد داشتند به ویترین مغازه سنگ پرتاب کردند. مولود اوزتورک، مدیر فعلی، میگوید، این روزها مشتریان به این نام اعتراضی ندارند. خود او هم با ناتو مشکلی ندارد. میگوید: «قدرت در اتحاد است، تا زمانی که افراد برابر باشند.» او این حرف را در حال سرو کردن ساق بره با برشهای بادمجان میزند. بااینحال او تابلوی قدیمی را نصب نکرده است.
ناتو هیچوقت در میان ترکها محبوبیت زیادی نداشت. حتی در دوران جنگ سرد، زمانی که این کشور عضو ثابت اتحاد غرب علیه اتحاد جماهیر شوروی بود. آخرین افت محبوبیت در سال ۲۰۱۶ رخ داد. زمانی که ترکیه از تاخیر دولتهای ناتو در محکوم کردن تلاش برای کودتا علیه رئیسجمهور رجب طیب اردوغان گله کرد. آقای اردوغان غرب را به حمایت از تروریسم و ایستادن در کنار توطئهگران کودتا متهم و وزیر کشور او ادعا کرد که آمریکا پشت این توطئه بوده است.
بااینحال، با توجه به اینکه ترکیه قرار است در 7 جولای و یک هفته قبل از دهمین سالگرد کودتا میزبان اجلاس ناتو باشد، این کشور بیش از هر زمان دیگری در دهه گذشته به این اتحاد علاقهمند شده است. آقای اردوغان و وزرایش مرتب از ناتو بهعنوان سنگبنای امنیت ترکیه صحبت میکنند. حمایت عمومی از این اتحاد از دهه 2010 افزایش یافته، اگرچه همچنان نسبت به بیشتر کشورهای عضو کمتر است. براساس نظرسنجی ماه مارس موسسه متروپل، 61 درصد از ترکها ناتو را برای امنیت ملی مهم میدانند.
جنگ آمریکا با ایران و حمله روسیه به اوکراین ارزش ناتو را به کشور بازگردانده است. در ماه مارس، پدافند هوایی ناتو چهار موشک بالستیک را که به سمت ترکیه شلیک شده بودند سرنگون کرد. ترکیه میزبان دو پایگاه ناتو و یک ایستگاه رادار است و قرار است حضور این اتحاد افزایش یابد. آلمان قصد دارد اواخر ژوئن یک سیستم دفاع هوایی پاتریوت جدید را به همراه ۱۵۰ سرباز در جنوب ترکیه مستقر کند. ناتو همچنین یک مقر جدید چندملیتی در منطقه ایجاد میکند.
روابط با آمریکا نیز در حال بهبود است. اوایل امسال دونالد ترامپ تصمیم گرفت نیروهای خود را از سوریه خارج کند. آنها در کنار جنگجویان کردی که ترکیه آنها را تروریست میداند جنگیده بودند. این تصمیم منبع مهمی از اختلاف را از بین برد. آقای اردوغان همچنین از پیشنهادهای سفیر آمریکا مبنیبر اینکه ترکیه ممکن است سرانجام جنگندههای F-35 را که یک دهه پیش سفارش داده بود دریافت کند استقبال کرد. آمریکا این فروش را در سال ۲۰۱۹ و پس از خرید سامانه دفاع هوایی S-400 از سوی ترکیه از روسیه، کنار گذاشت.
سایر اعضای ناتو که از کاهش تعهد آمریکا به ناتو نگران هستند مشتاقاند ترکیه را در کنار خود نگه دارند. درحالیکه آقای اردوغان همچنان به سرکوب دموکراسی در ترکیه ادامه میدهد، اروپا با او مدارا میکند (آقای ترامپ هرگز وانمود نکرد که اهمیتی میدهد). به غیر از آلمان، هیچ دولت ناتو به سوءاستفاده آقای اردوغان از قانون علیه مخالفانش نپرداخته است، چه برسد به اینکه آن را محکوم کند. دادگاه ترکیه در ۲۱ ماه می رهبر گروه اصلی اپوزیسیون این کشور، حزب جمهوریخواه خلق، را برکنار کرد. اروپا ساکت ماند.
جای هیچ شکی نیست که ترکیه برای امنیت اروپا اهمیت دارد. به استثنای اوکراین، هیچ کشور اروپایی ارتشی به بزرگی ارتش ترکیه یا دارای تجربه زیاد در نبردها ندارد. کنترل تنگههای بسفر و داردانل همراه با نیروی دریایی توانمند به ترکیه ابزاری برای مهار روسیه در دریای سیاه میدهد. صنعت دفاعی این کشور در حال تبدیل شدن به یک تامینکننده اصلی برای ارتشهای اروپاست. در چند ماه گذشته، شرکتهای ترکیهای (بهویژه بایکار، تولیدکننده مشهور پهپاد) قراردادهایی با فرانسه، ایتالیا، اسپانیا و استونی امضا کردهاند. بایکار پیش از این پهپادهای مسلح به آلبانی، کرواسی، لهستان و رومانی فروخته بود. ترکیه در اواخر سال گذشته موافقت کرد که 30 جت آموزشی به قیمت سه میلیارد دلار به نیروی هوایی اسپانیا بفروشد.
با افزایش نگرانیها در مورد احتمال خروج آمریکا از این اتحاد، نقش ترکیه در ناتو اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در صورت وقوع چنین اتفاقی، برخی از اعضای اروپایی خواهان تصاحب ساختار موجود خواهند بود. برخی دیگر، از ترتیبات امنیتی در داخل اتحادیه اروپا یا نوعی اتحاد جدید حمایت میکنند. مقامات ترکیه از مشارکت در برنامههای احتمالی خودداری میکنند، اما ترجیحات این کشور روشن است. ترکیه عضو ناتو است، اما درخواست دیرینه آن برای عضویت در اتحادیه اروپا هنوز به جایی نرسیده است. ترکیه در ناتوی بدون آمریکا حداقل جایگاهی در میز مذاکره خواهد داشت. این کشور تحت یک توافق اتحادیه اروپا یا سایر توافقات اروپایی، در بیرون از اتحادیه اروپا گیر خواهد کرد و فقط نظارهگر خواهد بود. شرکتهای دفاعی ترکیه تا حد زیادی از طرح SAFE مستثنی هستند. اتحادیه اروپا سال گذشته این طرح ۱۵۰ میلیاردیورویی (۱۷۲ میلیارددلاری) را برای تجدید تسلیحات تصویب کرد.
اینکه روابط ترکیه با دیگر کشورهای ناتو بهبود یافته است، چهره خوبی از آنها نمیسازد. اعتماد کم است. ترکیه ناتو را متهم میکند که تهدیدهای جبهه جنوبی خود، ازجمله شورشیان کرد، قاچاقچیان انسان و اسرائیلِ دست بهماشه را نادیده میگیرد. از سوی دیگر، دولتهای اروپایی هنوز از آقای اردوغان بهخاطر امتناع یکسالهاش از سال ۲۰۲۲ برای اجازه دادن به سوئد و فنلاند برای پیوستن به ناتو رنجیدهخاطر هستند. این رفتار باعث تاخیر در پیوستن آنها شد.
آنها در مورد روسیه نیز همنظر نیستند. اروپاییها معتقدند که رژیم ولادیمیر پوتین بزرگترین تهدید برای اتحاد است، اما آقای اردوغان موافق نیست. او کار چندانی برای کاهش وابستگی ترکیه به انرژی و فناوری هستهای روسیه انجام نداده است، چه برسد به اینکه جلوی گردشگران روس را بگیرد.
خبر خوب پیش از اجلاس این است که ترکیه نسبت به روسیه سرد میشود. آقای اردوغان میبیند که آقای پوتین چگونه در موضع ضعف قرار دارد. نیروی دریایی روسیه در دریای سیاه با حملات اوکراین فلج شده است. در سوریه، رفیق سابق آن بشار اسد بیش از یک سال پیش سرنگون شد و ترکیه شریک جدید این کشور است. در قفقاز، دولت دموکراتیک ارمنستان از روسیه روی برگردانده و بهدنبال عادیسازی روابط با ترکیه است. آقای اردوغان که در دهه ۲۰۱۰ مهمان دائمی روسیه بود تقریباً سه سال است که با آقای پوتین دیدار نکرده است.
دیدگاه تان را بنویسید