یکی مثل من

کالیندا دوان، زن ۲۸ساله اهل استان شانشی، برخلاف برخی از دوستانش، مخالف ازدواج نیست. او که تک‌فرزند است، همراهی و همدلیِ موجود در زندگی مشترک را بسیار عالی می‌داند؛ اما یک شرط قاطع برای همسر آینده‌اش دارد: مرد مورد نظر نیز باید تک‌فرزند باشد. هیچ‌کس نمی‌تواند نظر او را تغییر دهد، «حتی اگر آن مرد پسرِ دبیر حزب در شورای دولتی باشد».

در بازار به‌شدت رقابتی ازدواج در چین، صحبت درباره خودرو، مسکن و پس‌انداز، همگی از موضوعات رایج در نخستین قرار ملاقات هستند، اما موضوعی که شاید عجیب‌تر به‌نظر برسد تعداد خواهر و برادرهاست. در شانگهای، آقای یوئه (که نمی‌خواهد نام کاملش فاش شود)، برگزارکننده گروهی همسریابی با هزاران عضو در اپلیکیشن پیام‌رسان «وی‌چت» (WeChat)، می‌گوید: بسیاری از افراد مودبانه پیشنهاد ازدواج با کسی را که خواهر یا برادر دارد، رد می‌کنند. این رفتار در میان آنها معمول است. نتایج یک پژوهش (مقاله کاری) به قلم فانگ‌چی ون از دانشگاه ایالتی اوهایو نشان می‌دهد که احتمال ازدواج تک‌فرزندان با یکدیگر بیشتر از ازدواج آنها با دیگران است. حتی با در نظر گرفتن عواملی همچون تحصیلات و پیشینه خانوادگی، شانس چنین پیوندی برای تک‌فرزندان حدود ۱۸ واحد درصد بیشتر از همسالانی است که خواهر یا برادر دارند. برخلاف تصور رایج، تک‌فرزندان حتی در میان جوانان امروزی چین نیز اکثریت ندارند، بنابراین آنها باید دست به انتخاب بزنند. اگرچه چین از سال ۱۹۷۹ تا ۲۰۱۵ سیاست تک‌فرزندی را اجرا می‌کرد، اما این سیاست هرگز به‌ویژه در مناطق روستایی به‌طور یکسان و فراگیر اعمال نمی‌شد. از سال ۱۹۸۴، سیاستی موسوم به «سیاست 5/ 1فرزندی» نیز به برخی زوج‌های روستایی اجازه می‌داد در صورتی که فرزند اولشان دختر بود، صاحب فرزند دوم شوند. بر اساس یک آمارگیری ملی و فراگیر در سال ۲۰۱۹، تک‌فرزندان اندکی بیش از ۴۰ درصد از کل دانشجویان (افراد در سن دانشگاه) را تشکیل می‌دهند. به‌نظر می‌رسد این فاصله گرفتن از الگوی تک‌فرزندی، شکافی ارزشی میان خانواده‌هایی با تعداد فرزندان متفاوت ایجاد کرده است. تک‌فرزندان عادت دارند همه چیز را تمام ‌و کمال در اختیار داشته باشند و نیازی به سهیم شدن (یا کشمکش) با دیگر «امپراتورهای کوچک» خانه ندارند. ازاین‌رو، به گفته آقای یوئه، آنها تصور می‌کنند که پیوند همسرشان با خواهر یا برادرش مایه دردسر و مزاحمت خواهد بود؛ آنها از فکر صرف انرژی برای مدیریت چنین روابطی بیزارند. خانم دوان می‌گوید: «هیچ ایرادی در این کار نیست، اما نمی‌توانم بپذیرم که شریک زندگی‌ام بتواند تا این حد به خواهرش علاقه داشته باشد. واقعاً نمی‌توانم.» مسئله پول هم اهمیت دارد. پدر خانم دوان از برادرانش حمایت مالی می‌کرد و به گمان او، مادرش را نادیده می‌گرفت. فرزندان تک‌فرزند تمام دارایی والدین خود را به ارث می‌برند؛ اما در خانواده‌های دارای چند فرزند، گاهی برخی از آنها سهم بیشتری از دارایی‌های خانوادگی طلب می‌کنند. مردی که برادر دارد در بدترین وضعیت قرار می‌گیرد، چرا که وقتی بخشی از دارایی صرف پرداخت شیربها (یا هزینه ازدواج) برای یکی از پسران می‌شود، سهم کمتری برای سایر پسران باقی می‌ماند. خطری که از جانب خواهران متوجه مرد است، ماهیتی متفاوت دارد. اگر مردی چندین خواهر بزرگ‌تر داشته باشد، این امر نشان می‌دهد که والدینش برای داشتن پسر سخت تلاش می‌کرده‌اند. این موضوع می‌تواند هشداری مبنی‌بر رواج نگرش‌های مردسالارانه در آن خانواده باشد. مسئله‌ای که ممکن است برخی از عروس‌های بالقوه را نیز براند. زندگی برای تک‌فرزندان هم همیشه آسان نیست. پیش از آنکه ارثیه‌ای یک‌جا و بی‌شریک نصیبشان شود، آنها اغلب باید بار سنگین و بی‌شریکِ مراقبت از دو والد ناتوان و سالخورده را به دوش بکشند. اما در مورد خواهر و برادرها هم همیشه نمی‌توان روی مشارکت عادلانه آنها در پذیرش مسئولیت حساب کرد و تقسیم نابرابر وظایفِ مراقبتی می‌تواند به اختلاف و مشاجره بینجامد. خانم دوان می‌گوید که تکلیف و مسئولیت دست‌کم برای تک‌فرزندان، کاملاً روشن است. این نگرش‌ها ممکن است بی‌رحمانه یا منفعت‌طلبانه به‌نظر برسند، اما مشاغل خوب کمیاب‌اند و وضعیت مالی طرف مقابل در قرار ملاقات اهمیت دارد. نگرانی‌های اقتصادی کمکی به بهبود آمار ازدواج در چین نخواهد کرد. در نیمه نخست سال جاری، ۳/ ۳ میلیون زوج ازدواج کردند که نسبت به سال قبل ۷/ ۵ درصد کاهش نشان می‌دهد و پایین‌ترین رقم ثبت‌شده تاکنون است. برای دولتی که نگران کاهش جمعیت است، «هراس از داشتن خواهر یا برادر همسر» نیز معضل دیگری به‌شمار می‌آید.