خروج از شوک

یک هفته معاملاتی دیگر در بازارهای دارایی به اتمام رسید. شاخص کل بورس در هفته گذشته با افت همراه شد. دلار در بازار آزاد به کانال 165 هزار تومان رسید. هر گرم طلای 18 عیار در روز چهارشنبه به 20 میلیون و 200 هزار تومان رسید و قیمت نفت برنت نیز در کانال 71دلاری قرار گرفت.

بازار سهام

معاملات بورس تهران در هفته گذشته، با افت شاخص‌های سهامی به پایان رسید. هفته قبل، سومین هفته‌ای بود که شاخص کل، معاملات هفتگی را با افت به پایان رساند. در روز شنبه، شاخص مذکور، کانال سه میلیون و 800 هزارواحدی را از دست داد؛ روز یکشنبه نیز کانال سه میلیون و 700 هزارواحدی از دست رفت و شاخص به کف روند نزولی چند وقت اخیر خود، یعنی محدوده سه میلیون و 618 هزارواحدی رسید. شاخص کل در دو روز نخست هفته گذشته، بیش از دو درصد از ارتفاع خود را از دست داد؛ در روز دوشنبه، نماگر اصلی بازار سبزپوش بود و در روز سه‌شنبه نیز مجدد بازار با افت قیمت‌ها همراه شد. در نهایت در روز آخر هفته، شاخص کل مجدد کانال سه میلیون و 700 هزارواحدی را از دست داد. یکی از مشخصه‌های اصلی معاملات هفته گذشته بورس تهران، فقدان تقاضا در این بازار بود که خود را در ثبت ارزش معاملات پایین این بازار نشان داد. خروج بیش از پنج همت پول حقیقی از این بازار نیز این ادعا را تایید می‌کند. تشدید ریسک‌های سیستماتیک که بعد از انتقال تجهیزات و ادوات نظامی آمریکا به خاورمیانه آغاز شده، مهم‌ترین ریسک بازار در شرایط کنونی است که به جریان تقاضا، اجازه حضور قدرتمند در سمت خرید را نمی‌دهد. ابهامی که پیرامون ماه‌های آتی در زمینه‌های مختلف وجود دارد؛ سبب شده است سرمایه‌گذاران حقیقی، عطای بازار را به لقای آن ببخشند و مسیر خروج از تالار شیشه‌ای را در پیش بگیرند. تا پایان هفته گذشته، بیش از 59 هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بازار سهام خارج شده است تا برای پنجمین سال متوالی، خالص خرید حقیقی‌ها در بورس منفی باشد. نکته جالب در بررسی آمار ورود و خروج پول حقیقی به بورس این است که از قله مرداد سال 1399 که شاخص با ریزش سنگین همراه شد، تا پایان معاملات هفته گذشته، بازار سهام با خروج 318 هزار میلیارد تومان پول حقیقی همراه شده است که در نوع خود آمار قابل‌توجهی محسوب می‌شود. از این میزان، 79 همت در همان سال 1399 از بازار خارج شد؛ نزدیک به 65 همت در سال 1400، حدود 45 همت در سال 1401، 40 همت در سال 1402، 30 همت در سال گذشته و 59 همت نیز تا به اینجای کار در سال جاری از تالار شیشه‌ای خارج شده است. مجموعه‌ای از چالش‌ها و ریسک‌ها که در حوالی بورس قرار دارند، مانع از استقبال از این بازار شده‌اند. با اینکه اکنون شاخص کل در ارتفاع بالاتری نسبت به قله مرداد 1399 ایستاده، اما سرمایه‌های خرد به دلیل ریسک‌های پیرامونی این بازار، به بازار سهام اقبال نشان نداده‌اند. شاخص کل بازار سهام که در هشتم شهریورماه امسال به محدوده سه میلیون و 295 هزارواحدی رسیده بود، پس از تجربه این کف در مسیر صعودی قرار گرفت و تا سطح چهار میلیون و 491 هزارواحدی در بیست و نهم دی‌ماه پیشروی کرد. پس از آن با تشدید ریسک‌های سیستماتیک، شاخص در مسیر نزولی قرار گرفت و در این روند نزولی، علاوه بر از دست رفتن مرز روانی چهار میلیون‌واحدی، شاخص کل تا سطح سه میلیون و 618 هزارواحدی (سوم اسفند) عقب‌نشینی کرد. بررسی آمارها نشان می‌دهد که بازدهی شاخص کل بورس از ابتدای سال 35 درصد بوده است؛ بورس در سال جاری مانند سال گذشته، قافیه را به دیگر بازارها واگذار کرده است. درحالی‌که تحت تاثیر رشد بهای دلار و قیمت اونس جهانی طلا، هر گرم طلای 18 عیار و سکه امامی، بیش از 100 درصد رشد قیمتی را به ثبت رسانده‌اند؛ بورس بازدهی ناچیزی به ثبت رسانده که حتی در پوشش تورم نیز ناکام بوده است. ابهام پیرامون شرایط سیاسی و اقتصادی ایران در ماه‌های اخیر، یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده رفتار فعالان اقتصادی در ماه‌های اخیر بوده است. از یک‌سو، اخبار مربوط به ادامه مذاکرات میان ایران و  آمریکا امیدهایی نسبت به کاهش فشارهای خارجی، بهبود روابط بین‌المللی و حتی تسهیل مبادلات مالی ایجاد کرده است. بسیاری از سرمایه‌گذاران این مذاکرات را به مثابه روزنه‌ای برای کاهش تحریم‌ها و بازگشت تدریجی ثبات به اقتصاد تلقی می‌کنند؛ ثباتی که می‌تواند مسیر ورود سرمایه، کنترل تورم و تقویت تولید را هموار کند. اما در سوی دیگر، حضور پررنگ ناوها و تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه و افزایش تحرکات امنیتی، سیگنال متناقضی به بازار می‌فرستد. این وضعیت، ریسک درگیری نظامی یا تشدید تنش‌ها را در ذهن فعالان اقتصادی زنده نگه داشته و باعث شده تصمیم‌گیری‌ها با احتیاط، تعلل و حتی رفتارهای هیجانی همراه شود. نتیجه این دوگانگی، فضای نه جنگ، نه صلح است؛ فضایی که پیش‌بینی‌پذیری را کاهش داده و هزینه ریسک را بالا برده است. بازار سرمایه ایران نیز از این ابهام در امان نمانده و عملاً در وضعیت قمر در عقرب قرار گرفته است. سرمایه‌گذاران میان امید به گشایش سیاسی و ترس از شوک‌های امنیتی سرگردان‌اند؛ موضوعی که به نوسان، خروج نقدینگی و احتیاط شدید در تصمیم‌های بلندمدت انجامیده و افق روشنی پیش‌روی بورس ترسیم نمی‌کند.

بازار ارز

عمده نوسان قیمت اسکناس آمریکایی در هفته گذشته به دو کانال 163 و 164 هزار تومان اختصاص داشت؛ در روز چهارشنبه دلار به کانال 165 هزار تومان نیز سرک کشید. تحت تاثیر تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه که ریسک جنگ را بالا برده، قیمت دلار در بازار آزاد با افزایش همراه شده و این روزها در قله تاریخی خود قرار دارد. دلار که معاملات سال جاری را در سطح 98 هزار و 250 تومان به اتمام رسانده بود؛ با وجود تمام نوسانات، در آخرین روزهای تابستان در سطوح کمتر از 100 هزار تومان قرار داشت؛ اما در ادامه معاملات سال، رشد قیمتی دلار اتفاق افتاد و شاخص ارزی به سطوح بیش از 160 هزار تومان رسید. سطح ریسک‌ها در اقتصاد کشور به میزانی است که آحاد اقتصادی ترجیح می‌دهند ریال را به دلار یا دارایی‌های دیگر تبدیل کنند تا ارزش پول آنها در این تندبادهای تورمی حفظ شود. ریسک جنگ و تشدید تنش‌های سیاسی یکی از محرک‌های اصلی جهش نرخ دلار در اقتصاد ایران در سنوات اخیر بوده است. وقتی فضای منطقه‌ای ملتهب می‌شود و اخبار مربوط به درگیری‌های احتمالی یا افزایش حضور نظامی ایالات‌متحده آمریکا در منطقه منتشر می‌شود، انتظارات منفی در جامعه بالا می‌رود. در چنین فضایی، مردم و فعالان اقتصادی به‌طور طبیعی به دنبال پناهگاه امن برای حفظ ارزش دارایی‌هایشان می‌گردند و دلار یکی از اولین انتخاب‌هاست. از نظر روانی، جنگ یا حتی احتمال آن به‌معنای نااطمینانی شدید نسبت به آینده اقتصاد، تجارت خارجی، صادرات نفت و دسترسی به منابع ارزی تلقی می‌شود. این نااطمینانی، تقاضای احتیاطی برای ارز را افزایش می‌دهد؛ یعنی حتی کسانی که نیاز فوری به دلار ندارند، برای روز مبادا اقدام به خرید می‌کنند. همزمان، صادرکنندگان هم ممکن است در عرضه ارز تعلل کنند تا تصویر روشن‌تری از آینده ببینند. ترکیب افزایش تقاضا و کاهش عرضه، فشار مضاعفی بر بازار وارد می‌کند. نتیجه این چرخه، حرکت دلار به سمت قله‌های قیمتی است؛ قله‌هایی که بیشتر ریشه در ترس و نااطمینانی دارند تا اینکه مطابق با واقعیت‌های بنیادی اقتصاد باشند.

بازار طلا و سکه

در هفته گذشته بهای اونس طلا در بازار جهانی به حوالی پنج هزار و 200 دلار رسید. این موضوع در کنار حضور دلار در قله، از جریان قیمت‌ها در بازار طلا و سکه حمایت کرد. سکه امامی در روز چهارشنبه در کانال 202 میلیون‌تومانی مورد معامله قرار گرفت و قیمت هر گرم طلای 18 عیار نیز به 20 میلیون و 200 هزار تومان رسید. نیم‌سکه و ربع‌سکه نیز به ترتیب در قیمت‌های 104 و 59 میلیون تومان مورد معامله قرار گرفتند. رشد همزمان بهای اونس طلا در بازار جهانی و رشد قیمت دلار در بازار آزاد، در سال جاری موجب پرواز قیمت‌ها در بازار طلا و سکه شده است. بهای اونس طلا که در آخرین روز معاملاتی سال شمسی گذشته در بازار جهانی در سطح سه هزار و 71 دلار قرار داشت؛ اکنون به حوالی پنج هزار و 200 دلار رسیده است و بازدهی نزدیک به 70 درصد را از ابتدای سال به ثبت رسانده است. دلار در بازار آزاد نیز که معاملات سال گذشته را در کانال 98 هزار تومان به اتمام رسانده بود؛ اکنون به 164 هزار تومان رسیده و 67 درصد رشد قیمتی را از ابتدای سال تجربه کرده است. این موضوع موجب شده تا قیمت سکه امامی و هر گرم طلای 18 عیار از ابتدای سال، بیش از 100 درصد رشد قیمتی را تجربه کرده باشند. این آمار و ارقام در حالی رقم خورده که قیمت طلا و سکه در بازار داخلی در ابتدای سال، تحت تاثیر خوش‌بینی‌های ناشی از مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا، با افت قابل‌ملاحظه‌ای همراه شده بود. اما تشدید ریسک‌ها -چه در اقتصاد جهانی و چه در اقتصاد ایران- موجبات افزایش سطح قیمت‌ها را در ادامه مسیر معاملاتی سال فراهم آورد.

بازار نفت

قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال امروز با 44 سنت معادل 62 /0 درصد افزایش به 71 دلار و 21 سنت رسید. قیمت نفت در روز چهارشنبه نزدیک به بالاترین سطح هفت‌ماهه قرار دارد. نگرانی سرمایه‌گذاران از احتمال درگیری نظامی در تنگه هرمز که می‌تواند عرضه نفت را مختل کند، ادامه دارد و ایران و آمریکا قرار است مذاکراتی را در روز پنج‌شنبه برگزار کنند. نفت وست تگزاس اینترمدییت آمریکا هم با 40 سنت معادل 61 /0 درصد افزایش، 66 دلار و سه سنت معامله می‌شود. نفت برنت در روز جمعه به بالاترین رقم از 31 جولای رسید و نفت آمریکا هم در روز دوشنبه بالاترین نرخ خود از 4 آگوست را ثبت کرد. هر دو شاخص در همین محدوده باقی مانده‌اند. ادامه‌دار شدن هرگونه درگیری می‌تواند عرضه نفت ایران به‌عنوان سومین تولیدکننده بزرگ اوپک و دیگر کشورهای مهم تولیدکننده منطقه را مختل کند. استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا، قرار است در روز پنجشنبه در ژنو با هیاتی ایرانی دیدار و سومین دور مذاکرات را برگزار کنند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در روز سه‌شنبه گفت، دستیابی به توافق با آمریکا در دسترس است، اما تنها در صورتی که دیپلماسی در اولویت قرار گیرد. در بحبوحه افزایش تنش‌ها، منابع رویترز اعلام کردند ایران و چین مذاکرات برای خرید موشک‌های کروز ضدکشتی چینی را تسریع کرده‌اند. این موشک‌ها می‌توانند ناوهای آمریکایی مستقر در نزدیکی سواحل ایران را هدف قرار دهند. کارشناسان می‌گویند چنین تسلیحاتی توان تهاجمی ایران را افزایش داده و نیروهای دریایی آمریکا را تهدید می‌کند. درحالی‌که تنش‌های ژئوپلیتیک از قیمت‌ها حمایت کرده، بازار همزمان با نگرانی در مورد افزایش قابل‌توجه ذخایر نفتی روبه‌روست، چون عرضه جهانی از تقاضا پیشی گرفته است.