نتایج آزمون پیزا

بسیاری از والدین با پیزا (PISA) یا همان «برنامه ارزیابی بین‌المللی دانش‌آموزان» آشنا هستند. آزمونی که دانش‌آموزان ۱۵ساله سراسر جهان را در زمینه‌های ریاضیات، مهارت خواندن و علوم می‌سنجد. نتایج سال ۲۰۲۵ که در ماه جاری منتشر شد، برای بسیاری از کشورها ناامیدکننده بود؛ اما 12 هزار و 385 دانش‌آموز از سرزمین اصلی چین که در این آزمون شرکت کردند مایه افتخار والدین خود شدند. آنها در ریاضیات و علوم عملکردی بهتر از شرکت‌کنندگان هر کشور دیگری داشتند و در مهارت خواندن نیز پس از سنگاپوری‌ها، جایگاه دوم را به‌دست آوردند.

طرفداران پروپاقرص این برنامه با یک مخفف چهارحرفی دیگر نیز آشنا شده‌اند: BSJZ. این حروف اختصاری که تلفظشان دشوار است، نشان‌دهنده پکن، شانگهای، جیانگ‌سو و ژجیانگ هستند؛ تنها مناطقی از سرزمین اصلی چین که در این برنامه مشارکت داشتند. مجموع جمعیت این چهار منطقه (شامل دو کلان‌شهر و دو استان شرقی) به حدود ۲۰۰ میلیون نفر می‌رسد، اما متاسفانه، آنها نماینده کل چین نیستند. نرخ ثبت‌نام در دبیرستان‌های نظری و دانشگاه‌ها در این مناطق از میانگین کشوری بالاتر است و میانگین درآمد قابل‌تصرف سرانه در آنها به حدود ۷۰ هزار یوآن (۹۷۰۰ دلار) در سال می‌رسد که تقریباً ۶۰ درصد بیشتر از میانگین سرزمین اصلی است.

در سال ۲۰۱۸، پژوهشگران بانک جهانی کوشیدند تا تصویری کلی و جامع از این وضعیت به‌دست آورند. ازآنجاکه مناطق مختلف چین در مقاطع زمانی گوناگون و درنتیجه در سطوح متفاوتی از توسعه‌یافتگی در آزمون پیزا شرکت کرده بودند، کارشناسان توانستند رابطه‌ای را میان درآمد قابل‌ تصرف و نمرات آزمون محاسبه کنند. با توجه به اینکه میزان درآمد ملی چین مشخص است، پژوهشگران توانستند با بهره‌گیری از این رابطه، نمرات پیزا را برای کل کشور برآورد کنند.

نشریه اکونومیست با افزودن داده‌های حاصل از ارزیابی‌های بعدی این رویکرد را به‌روزرسانی کرده است. نمودار خامِ نشان‌دهنده رابطه میان درآمد و نتایج حاکی از آن است که اگر تمام استان‌های چین در این آزمون شرکت می‌کردند، این کشور همچنان امتیاز بالایی کسب می‌کرد، به‌طوری‌که نمره ریاضی برآوردشده برای آن (یعنی ۵۷۹) همچنان بالاترین نمره در سطح جهان محسوب می‌شد.

بااین‌حال، باید جانب احتیاط را رعایت کرد. عملکرد اکثر کشورها در سال ۲۰۲۵ شاید به‌دلیل پیامدهای ادامه‌دار همه‌گیری کووید ۱۹ یا اختلالات فناورانه در عادت‌های یادگیری ضعیف‌تر از حد انتظار بود. حتی دانش‌آموزان پکن، شانگهای، جیانگ‌سو و ژجیانگ نیز در مهارت خواندن عملکردی ضعیف‌تر از سال ۲۰۱۸ داشتند. همچنین، نمرات آنها در سایر دروس متناسب با افزایش درآمدها بهبود نیافت؛ امری که نشان‌دهنده نوعی گسست در این روند است.

ساده‌ترین روش برای تعدیل این گسست، پایین کشیدن خط روند پیش از سال ۲۰۲۵ است، به‌گونه‌ای که با نتایج واقعی سال ۲۰۲۵ برای آن چهار منطقه ثروتمندِ شرکت‌کننده هم‌تراز شود. بر این اساس، چین در مجموع در درس ریاضیات امتیاز ۵۳۶ را کسب می‌کرد. اگرچه این رقم پایین‌تر از امتیاز واقعی ۶۱۲ برای منطقه BSJZ است، اما این کشور همچنان در رتبه چهارم جهان قرار می‌گرفت. میانگین امتیاز چین در هر سه درس (۵۰۱) نیز جایگاه هفتم را برای آن رقم می‌زد. رتبه‌ای که با توجه به سطح اقتصادی این کشور، بسیار بالاتر از حد انتظار است.

چین تنها کشوری نیست که فقط بخشی از دانش‌آموزانش را در آزمون پیزا (PISA) شرکت می‌دهد. عراق تنها با منطقه کردستان و تاجیکستان تنها با پایتخت خود دوشنبه، در این آزمون حضور دارند. اما اگر محاسبه‌های ما کم‌وبیش درست باشد، چین باید از مشارکت در سطح کل کشور استقبال کند. بگذارید چین با نام خود چین در این آزمون حضور یابد و بگذارید نام BSJZ به تاریخ پیزا بپیوندد. نامی که تلفظش دشوار و به خاطر سپردنش نیز به همان اندازه سخت است.