ناهار رایگان

«رئیس‌کل: ناجی خاموش»، فیلمی بالیوودی که اوایل امسال اکران شد، موفق می‌شود از یک رئیس بانک مرکزی یک قهرمان بسازد. این فیلم روایتی تخیلی از سری ونکیتارامانان، رئیس بانک مرکزی هند (RBI) بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۲، را دنبال می‌کند که با پیامدهای جنگ آمریکا در خاورمیانه درگیر است. او دولت را متقاعد می‌کند که به جت‌های جنگنده آمریکایی اجازه سوخت‌گیری در بمبئی را بدهد که این یک امتیاز برای بزرگ‌ترین سهامدار صندوق بین‌المللی پول محسوب می‌شود و مخفیانه ترتیبی می‌دهد تا طلای هند به‌عنوان وثیقه برای وام صندوق بین‌المللی پول به سوئیس و بریتانیا انتقال یابد. او در اقدامی تاریخی، مانموهان سینگ، وزیر دارایی اصلاح‌طلب، را متقاعد می‌کند که مجوز سوسیالیستی و روبه‌رشد راج (Licence Raj) را برچیند.

سانجی مالهوترا، رئیس فعلی بانک مرکزی هند، از مزیت آشنایی با یک فیلمساز دلسوز برخوردار نیست. بااین‌حال، او جنگ خوبی به‌ویژه در تثبیت روپیه را اداره کرده است. ارزش این ارز در ماه اول آخرین درگیری خلیج فارسی آمریکا و در نتیجه صورتحساب عظیم واردات نفت هند 2/ 4 درصد در برابر دلار کاهش یافت. بااین‌حال، روپیه از اواسط ماه می مسیرهایی دیگر را امتحان کرد. دلیل این امر تا حدودی به طرحی برای جذب دلار از 37 میلیون نفر از مهاجران هندی باز می‌گردد. برنامه «ارز هندی‌های خارج از کشور بانک مرکزی هند» ((FCNR(B) پوشش ریسک یارانه‌ای را برای بانک‌های خرده‌فروشی در مورد سپرده‌های دلاری فراهم می‌کند و به آنها اجازه می‌دهد نرخ‌های سود سپرده بالاتری بپردازند و هندی‌های خارج از کشور را برای انتقال دلار به هند ترغیب کنند.

با وجود موفقیت این طرح، آقای مالهوترا در ۱۴ آگوست گفت که برنامه در پایان آگوست و یک ماه زودتر از موعد مقرر به پایان خواهد رسید. انتظار می‌رود که حدود ۱۰۰ میلیارد دلار (معادل 5/ 2 درصد از تولید ناخالص داخلی) به بانک‌های هند رسیده باشد. آقای مالهوترا به روزنامه فایننشال اکسپرس گفت: «جریان‌های ورودی از آن چیزی که انتظار داشتیم قوی‌تر بوده‌اند.» او گفت که سود حاشیه‌ای هر دلار روندی رو به کاهش دارد. این طرح برای مهاجران هندی همانند یک ناهار رایگان تلقی می‌شد. آنها مجبور بودند پول را به مدت سه تا پنج سال در بانک نگه دارند، اما می‌توانستند با انتقال دلارهای خود به هند سالانه هفت درصد سود کسب کنند، درحالی‌که این سود برای سپرده‌های آمریکایی تنها چهار درصد بود. سپس بانک‌های هندی با تشویق بانک مرکزی از اهرم استفاده کردند تا به آنها اجازه دهند بازده سالانه ۱۵ تا ۲7 درصد بدون ریسک ارز خارجی (اما با ریسک بالای نرخ بهره) به‌دست آورند.

بانک مرکزی هند پیش از این نیز از هندی‌های خارج از کشور بهره برده است. در بحبوحه بحران ۱۹۹۱، این بانک «اوراق قرضه توسعه‌ای» را راه‌اندازی کرد. در سال ۲۰۱۳، راگورام راجان، رئیس وقت آن، برای نخستین‌بار طرح یارانه‌ای ((FCNR(B) را در جریان «نوسان تدریجی» در بازار اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا ابداع کرد. اما با افزایش نرخ‌های بلندمدت دلار، سرمایه از بازارهای نوظهور خارج شد.

ناهار رایگان خارج‌نشینان مهاجر به هزینه بانک مرکزی هند سرو می‌شود. طبق نظریه اقتصادی، هرگونه اختلاف در نرخ بهره میان دو کشور باید برابر با هزینه ارائه یک «سوآپ آتی» (توافق برای تحویل ارز خارجی در یک تاریخ مشخص) باشد. در غیر این صورت، آربیتراژگران می‌توانند با در نظر گرفتن نرخ بهره بالاتر (مثلاً هندی) و صرفاً امضای یک قرارداد آتی، بدون نگرانی در مورد از دست دادن ارزش روپیه در برابر دلار، سودی بدون ریسک را برای خود تضمین کنند. در عوض، بانک مرکزی هند سوآپ را به‌صورت رایگان ارائه می‌دهد. این مبلغ حدود 8/ 2 درصد در سال یا 4/ 8 میلیارد دلار در طول سه سال برای یک دفتر کل ۱۰۰ میلیارددلاری تمام می‌شود.

ذخایر ارزی ۷۱۷ میلیارددلاری بانک مرکزی هند از حدود 2/ 1 میلیارد دلار که در فیلم بالیوودی در دسترس رئیس بانک مرکزی بود، کمتر است. بنابراین، درحالی‌که رئیس سابق برای جلوگیری از فاجعه به انواع حیله و نیرنگ متوسل می‌شود، هند در طول جنگ خلیج فارس چنین نیازی نداشته است. ساجد چینوی از بانک جی‌پی‌مورگان چیس می‌گوید که این طرح قرار بود یک قطع‌کننده مدار باشد. هند در معرض خطر افتادن در یک چرخه معیوب قرار گرفت، زیرا واردکنندگان ریسک خود را پوشش می‌دادند و سرمایه‌گذاران از کاهش بیشتر ارزش پول خود می‌ترسیدند. بانک مرکزی هند برای کشور زمان خریده است.

هند با سومین سال کسری تراز پرداخت‌ها مواجه بود. سرمایه‌گذاران بین‌المللی از این کشور دوری کردند، چرا که تصور می‌کردند سهام آن بیش از حد قیمت‌گذاری شده و (برخلاف سایر بازارهای نوظهور آسیایی) سود کمی از هوش مصنوعی ارائه می‌دهد. جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی نیز منفی بود زیرا شرکت‌های هندی بیشتر مشتاق بوده‌اند که سرمایه خود را به خارج از کشور منتقل کنند تا به داخل.

جریان‌های ورودی از ((FCNR(B)  باید به این معنی باشد که هند امسال مازاد بودجه خواهد داشت. هنوز مشخص نیست که آیا سیاستمداران دهلی می‌توانند از زمانی که یک بانکدار مرکزی برای آنها خریده است برای جذب مجدد سرمایه‌گذاران استفاده کنند یا خیر. اما خارج از پرده سینما، این سیاستمداران هستند که باید کشور را نجات دهند.