مشکل روبل

دولت‌ها و بانک‌های مرکزی معمولاً اصرار دارند که خواهان یک واحد پولی قوی هستند. این حرف الان در روسیه درست نیست. وزارت دارایی کشور در ۵ آگوست اعلام کرد که خرید روزانه ارزهای خارجی و طلا را حدود ۲۰ درصد، از 4/ 5 میلیارد روبل (آن زمان ۶۹ میلیون دلار) در ماه جولای به 5/ 6 میلیارد روبل افزایش می‌دهد. ارزش روبل به‌طور معمول از حدود ۸۰ در برابر هر دلار در اوایل آگوست به ۸۵ در اواسط ماه کاهش یافت که پایین‌ترین سطح آن از ماه مارس است.

یک واحد پولی قوی‌تر به‌معنای واردات ارزان‌تر، تورم کمتر و فشار کمتر بر نرخ بهره است. ارز ملی ضعیف‌تر معنای عکس دارد. همان‌طور که روس‌ها به‌خوبی می‌دانند، یک سقوط ناگهانی می‌تواند باعث وحشت مالی شود. امری که پس از حمله کشورشان به اوکراین در فوریه 2022 و اعمال تحریم‌های کشورهای غربی رخ داد. در عرض کمی بیش از دو هفته، روبل دوپنجم ارزش خود را در برابر دلار از دست داد. روس‌ها به خرید ارز خارجی هجوم آوردند و پول نقد را از بانک‌ها بیرون کشیدند که بخش عمده‌ای از آن صرف خرید کالاهای مصرفی بادوام و سایر کالاها شد. اما اخیراً روبل قوی به‌ویژه برای بودجه فدرال به یک بلا تبدیل شده است. در نیمه اول سال، هر دلار به‌طور متوسط ۷۷ روبل بود؛ بودجه نرخ ۹۲ را در نظر داشت. از آنجا که صادرکنندگان نفت روسیه (که عمدتاً دولتی یا وابسته به دولت هستند) درآمد خود را به دلار کسب می‌کنند، درآمد آنها به روبل کمتر از حد انتظار است. نفت و گاز ۲0 درصد از درآمد بودجه را تشکیل می‌دهد. جنگ خلیج فارس، با مسدود کردن تنگه هرمز و مختل کردن توزیع جهانی نفت، قیمت نفت را بالاتر برده است. در نیمه اول سال، میانگین قیمت نفت مورد استفاده دولت برای محاسبات مالیاتی به ۶۸ دلار در هر بشکه رسید، درحالی‌که در بودجه ۵۹ دلار در نظر گرفته شده بود. بااین‌حال، درآمد نفت و گاز، با 7/ 3 تریلیون روبل، ۲۳ درصد کمتر از سال قبل بود. کسری بودجه نیمه اول به تنهایی به 7/ 5 تریلیون روبل یا 5/ 2 درصد از تولید ناخالص داخلی سالانه می‌رسید، درحالی‌که کسری بودجه پیش‌بینی‌شده برای کل سال 8/ 3 تریلیون روبل (6/ 1 درصد) بود. تداوم قدرت روبل این کسری را بزرگ‌تر خواهد کرد.

دولت علاوه بر تضعیف روبل، به‌دنبال پول نقد در جایی دیگر است. پارلمان روسیه به وزارت دارایی این حق را داده است که بدون نیاز به تایید بیشتر، استقراض را بالاتر از حد قانونی افزایش دهد. دولت به طرزی خلاقانه‌تر از بازرگانان روسی خواسته است که «داوطلبانه» به بودجه فدرال از جمله تامین هزینه‌های جنگ علیه اوکراین کمک کنند. این ابتکار از جلسه‌ای در ماه مارس با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در مورد مالیات بر سودهای گذشته ناشی شد. از ابتدای سال، روسای وفادار ۳۸۴ میلیارد روبل به دولت داده‌اند.

روبل ضعیف‌تر می‌تواند در کوتاه‌مدت به بودجه روسیه کمک کند، اما در درازمدت پیامدهای معیوب معمول شامل تورم بالاتر، گران‌تر شدن واردات و کاهش درآمد واقعی خانوارها را به همراه دارد. نرخ تورم در حال حاضر افزایش یافته و در ماه ژوئن به شش درصد رسیده است. این امر تا حدودی به‌دلیل کمبود بنزین ناشی از حملات اوکراین به زیرساخت‌های نفتی روسیه بوده است. روبل ضعیف‌تر می‌تواند آن را بالاتر هم ببرد.