تلاش برای خنک‌ ماندن

در یک صبح آفتابی اوایل ماه جولای، درحالی‌که دمای هوا به بالای ۴۰ درجه سانتی‌گراد (۱۰۴ درجه فارنهایت) رسیده بود، جمعیتی در نانتر، حومه پاریس، آنقدر به درهای سوپرمارکت لیدل کوبیدند تا درها فرو ریختند. اراذل و اوباش عرق‌آلود، خریداران ناامیدی بودند که برای آخرین دستگاه تهویه مطبوع قابل‌حمل (AC) با یکدیگر درگیر شدند. در فروشگاه لیدل دیگری در آن سوی شهر نیز دو مرد با مشت به جان هم افتادند. سیاستمداران فرانسوی هم دعوای خودشان را داشتند، آن هم بر سر اینکه چقدر استفاده از کولر گازی زیاد شده است.

تقریباً همزمان در شهرهای سراسر پاکستان و بنگلادش، معترضان در طول هفته‌ها قطعی برق در دمایی تا ۴۵ درجه سانتی‌گراد جاده‌ها را مسدود و اداره‌های برق را محاصره کردند. در چاندپور، بنگلادش، در اواخر ژوئن ساکنان ظاهراً به یک کارمند هیات برق‌رسانی روستایی حمله کردند. قطعی برق در ماه می و در طول موج گرما در هند به اعتراض‌هایی مشابه در برخی از روستاها منجر شد، جایی که ساکنان شکایت داشتند که حتی نمی‌توانند پنکه را در شب روشن کنند. در مکان‌هایی مانند عراق و سریلانکا نیز ناآرامی‌هایی به‌دلیل کمبود انرژی مورد نیاز برای خنکمانی رخ داده است.

همزمان با اینکه گرمای شدید خشم و عصبانیت را برمی‌انگیزد و شبکه‌های برق را به هم می‌ریزد، دعوا بر سر سیستم تهویه مطبوع -یا انرژی‌ که فناوری‌های خنک‌کننده را تغذیه می‌کند- تهدیدی برای فروپاشی سیاست‌ها به‌شمار می‌رود. این قطعاً یک مشکل مدرن است: سیستم تهویه مطبوع حتی قبل از سال ۱۹۶۰ در آمریکا به‌سختی دیده می‌شد؛ اما اکنون تغییرات اقلیمی آن را در بسیاری از نقاط جهان به یک ضرورت تقریباً مطلق تبدیل کرده است. در ماه نوامبر، اجلاس اقلیمی COP30 که در بلم، برزیل برگزار شد، فناوری‌های خنک‌کننده مانند تهویه مطبوع را به‌عنوان «زیرساخت‌های ضروری» مانند آب، انرژی و بهداشت اعلام کرد. از میان تمام موارد شدید آب‌وهوایی، دمای بالا به‌طور قاطع کشنده‌ترین عامل است. طبق الگو‌سازی منتشرشده در مجله پزشکی لنست، تخمین زده می‌شود که بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹ سالانه ۴۸۹ هزار نفر بر اثر گرما جان خود را از دست داده‌اند. تهویه مطبوع یک واکنش بسیار موثر بوده است. مطالعه جداگانه در لنست تخمین می‌زند که تا اوایل دهه ۲۰۲۰، تهویه مطبوع سالانه از مرگ حدود ۱۹۰ هزار نفر در میان افراد ۶۵ سال یا بالاتر جلوگیری می‌کرد. در آمریکا، پژوهشگران دفتر ملی تحقیقات اقتصادی بر این باورند که تهویه مطبوع مسکونی مسئول کاهش تقریباً ۷۵درصدی خطر مرگ در یک روز بسیار گرم (که به‌طور متوسط بالای ۲۷ درجه سانتی‌گراد تعریف می‌شود) در طول قرن بیستم بوده است. تقریباً تمام این کاهش پس از سال ۱۹۶۰ و زمانی رخ داد که خانوارهای آمریکایی شروع به استفاده از تهویه مطبوع کردند.

ممکن است به نظر برسد که همه اینها به یک محاسبه سیاسی سرراست  می‌انجامد: تهویه مطبوع بیشتر برای همه در همه‌جا. اما موضوع به همین سادگی نیست. در کشورهای ثروتمند، سیاستمداران بر سر آب‌وهوا و بهره‌وری انرژی دعوا می‌کنند. در کشورهای فقیر، بر سر قیمت برق و شبکه‌های برق فرسوده و قدیمی. و در همه‌جا، آنها باید پاسخگوی مردمی باشند که به‌طور فزاینده‌ای انتظار دسترسی به تهویه مطبوع را دارند یا آشکارا آن را مطالبه می‌کنند. نخست، کشورهای ثروتمند را در نظر بگیرید. چهره‌های عوام‌گرای راست‌گرا در گرمای مبهم، فرصتی روشن را کشف می‌کنند. با افزایش دما، دعوا بر سر تهویه مطبوع و انرژی، چالشی را برای دولت‌ها ایجاد می‌کند. مارین لوپن، رهبر حزب ملی فرانسه، در ماه ژوئن خواستار نصب تهویه مطبوع بیشتر در مدارس، بیمارستان‌ها و خانه‌های سالمندان کشور شد. ژان لوک ملانشون، رقیب چپ‌گرای او، در پاسخ گفت که «تهویه مطبوع در همه‌جا» باعث گرم شدن کره زمین می‌شود و در نتیجه فقط «آسیب را افزایش می‌دهد». سرمایش، حدود چهار درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای را در سطح جهانی تولید می‌کند. سازمان ملل متحد انتظار دارد که با روند فعلی تقاضا برای تهویه مطبوع و تبرید تا سال ۲۰۵۰ بیش از سه برابر شود و این انتشار را یک بار دیگر تقریباً دو برابر کند. حتی در آمریکا که آب‌وهوا کنترل می‌شود و ۹۰ درصد خانوارها کولر گازی دارند، جناح راست MAGA سعی کرده است امتیازهای خوبی کسب کند. زهران ممدانی، شهردار دموکرات و سوسیالیست نیویورک، در اول جولای از نیویورکی‌ها خواست تا دمای کولر گازی خود را روی ۷۸ درجه فارنهایت (۲۶ درجه سانتی‌گراد) تنظیم کنند تا از شبکه برق در برابر اضافه‌بار در طول موج گرما محافظت شود. تد کروز، سناتور جمهوری‌خواه از تگزاس، با تمسخر در پاسخ نوشت: «در یک کشور جهان اول، می‌توانید کولر گازی را روشن کنید... .» دیگران گفتند که ایالت محل سکونت آقای کروز به‌طور معمول همین دستورالعمل را برای محافظت از شبکه خود صادر می‌کند. خانم لوپن حداقل چیزی بیش از عوام‌گرایی را در کنار خود دارد. اروپا با توجه به عرض جغرافیایی‌اش، هم ثروتمند است و هم معتدل. بااین‌حال، با اختلاف زیاد، منطقه‌ای است که گرما به‌طور نامتناسبی در آن جان افراد را می‌گیرد. همان‌طور که مدل لنست نشان می‌دهد، ۳6 درصد از مرگ‌ومیرهای ناشی از گرما در جهان به اروپایی نسبت داده می‌شود که کمتر از ۱0 درصد از مردم جهان را در خود جای داده است. آمار مرگ‌ومیر هم سالانه بالا می‌رود. سازمان بهداشت جهانی می‌گوید که این آمار در دو دهه ۳0 درصد افزایش یافته‌ است. بخشی از این امر به این دلیل است که اروپایی‌ها مسن‌تر هستند و افراد مسن در برابر گرما آسیب‌پذیرترند؛ و بخشی دیگر به این دلیل که اروپا سریع‌تر از هر قاره دیگر در جهان گرم می‌شود. اما بسیاری از مرگ‌ومیرها از کمبود کولر گازی ناشی می‌شوند. آژانس بین‌المللی انرژی بیان می‌کند که تنها ۲3درصد از خانوارهای اروپایی کولر گازی دارند. در کشورهای فقیر که اکثراً در مناطق گرم آب‌وهوایی قرار دارند، سیاست‌های مربوط به تهویه مطبوع بسیار سخت‌تر خواهد شد. هم مردم و هم دولت‌های آنها هنگام انتخاب فناوری خنک‌کننده با محدودیت‌های بودجه‌ای سنگینی روبه‌رو هستند. دستگاه‌های تهویه مطبوع و انرژی اغلب گران و ارتقای شبکه‌ها پرهزینه است. بیش از ۸0 درصد از جمعیت جهان مرتب با نوعی از گرما مواجه می‌شوند که برای آن به خنک‌کننده نیاز دارند، اما تنها ۴0 درصد از این افراد می‌توانند از تهویه مطبوع استفاده کنند. بیشترین شکاف در فقیرترین و گرم‌ترین کشورها دیده می‌شود. هند به‌سرعت دستگاه‌های تهویه مطبوع را اضافه می‌کند: حدود ۵۰ میلیون در سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴، یا معادل نیمی از کل اروپا. مرکز انرژی و آب‌وهوای هند (IECC) در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، انتظار دارد که این کشور در دهه آینده ۱۳۰ تا ۱۵۰ میلیون دستگاه دیگر اضافه کند. بیشتر این دستگاه‌ها به خانوارهای ثروتمندتر اختصاص خواهد یافت. بسیاری از هندی‌های فقیرتر در گرم‌ترین ماه‌ها به اجاره دستگاه روی می‌آورند و برخی برای این کار بدهکار می‌شوند. هزینه برق نیز بسیار زیاد است. فقیرترین خانوارها در کشورهای فقیر مانند هند تا هشت درصد از درآمد خود را صرف برق خنک‌کننده می‌کنند، درحالی‌که این رقم برای خانوارهای ثروتمند در سراسر جهان 2/ 0 تا 5/ 2 درصد است. خانوارهای فقیر همچنین با مشکل مضاعف در بهره‌وری مواجه هستند: ارزان‌ترین دستگاه‌ها برق بیشتری مصرف می‌کنند و در خانه‌های پر از روزنه و با عایق‌بندی ضعیف به کار گرفته می‌شوند. و این دستگاه‌های ناکارآمد اغلب در شبکه‌هایی هستند که از قبل به نقطه شکست رسیده‌اند. دستگاه‌های تهویه حدود یک‌چهارم از اوج تقاضای برق هند را تشکیل می‌دهند. با روندهای فعلی، اوج مصرف انرژی این کشور فقط برای خنک‌سازی می‌تواند تا سال 2035 سه برابر شده و به 180 گیگاوات برسد. مرکز انرژی و آب‌وهوای هند (IECC) در مورد کمبود برق از سال 2028 هشدار می‌دهد، حتی اگر تمام نیروگاه‌های در حال ساخت به پایان برسند. اوج تقاضای برق هند در ماه می امسال به بالاترین حد خود رسید و باعث قطعی برق، سوختن ترانسفورماتورها و اتکای پرهزینه به بازار لحظه‌ای برق شد.

انسداد شبکه

قطعی برق ناشی از انسداد شبکه برق در موج‌های گرما و زمانی که تقاضای برق به اوج خود می‌رسد رخ می‌دهد و افرادی را که به سیستم تهویه مطبوع عادت کرده‌اند، هم بدون محافظ و هم بدون سازگاری با گرما رها می‌کند. عرضه غیرقابل‌اعتماد برق، اقتصاد پذیرش آن را از هر دو طرف تضعیف می‌کند. خانوارها با این انتخاب مواجه هستند که برای دستگاه‌هایی هزینه کنند که همیشه قادر به استفاده از آنها نیستند و شرکت‌های برق، که عمدتاً در کشورهایی مانند هند، پاکستان و بنگلادش دولتی هستند، وقتی در پاسخ به افزایش تقاضای برق، خریدهای لحظه‌ای زیان‌آور انجام می‌دهند، بیشتر در بدهی فرو می‌روند. این به نوبه خود توانایی آنها را برای سرمایه‌گذاری در بهبودهای شبکه -که به‌شدت مورد نیاز است-، تضعیف می‌کند. چنین شرکت‌هایی همچنین در یک تنگنای سیاسی سخت قرار دارند. وقتی آنها برای کاهش بار شبکه‌ها برق را قطع می‌کنند، دولت‌ها ناگهان با اعتراضات گسترده روبه‌رو می‌شوند. معترضان در این کشورهای فقیر و گرم اغلب دولت‌های خود را به احتکار برق برای ساختمان‌های خود یا برای مشتریان ثروتمندتر، از جمله (در جاهایی مانند هند) شرکت‌های بزرگ صنعتی، متهم می‌کنند. آنها می‌خواهند برق به‌طور عادلانه‌تری توزیع شود و در جایی که یارانه‌ای نیست ارزان‌تر باشد. اجرای چنین سیاست‌هایی زمانی که شبکه‌ها ضعیف هستند، دشوار است. هرچه برق ارزان‌تر و در دسترس‌تر باشد و هرچه مشتریان بیشتر از دستگاه‌های تهویه ارزان استفاده کنند، آن شبکه‌ها سریع‌تر از کار می‌افتند. کشورهایی که توانایی سرمایه‌گذاری در شبکه‌ها و تهویه مطبوع را ندارند، در معرض خطر ورود به یک چرخه خودتقویت‌کننده قرار می‌گیرند. لی کوان یو، پدر بنیان‌گذار سنگاپور، در سال ۲۰۰۹ تهویه مطبوع را به‌عنوان یکی از تاثیرگذارترین اختراعات تاریخ به‌دلیل «ممکن کردن توسعه در مناطق استوایی» معرفی کرد. دولت-شهر لی به دلایل دیگری ثروتمند شد، اما تهویه مطبوع به پیشرفت امور کمک کرد. بدون تهویه مطبوع، بسیاری از کشورهای گرم دیگر نیز عقب خواهند ماند. یونیسف تخمین می‌زند که در شرق و جنوب آفریقا کلاس‌های درس بسیار گرم (همراه با سایر شوک‌های اقلیمی) باعث وقفه در تحصیل ۱۳۰ میلیون کودک شده است. سازمان بین‌المللی کار برآورد می‌کند که تا سال ۲۰۳۰، استرس گرمایی 2/ 2 درصد از ساعات کاری جهان -معادل ۸۰ میلیون شغل تمام‌وقت- را از بین خواهد برد. این ضررها بیشتر در میان کارگران کشاورزی در جنوب آسیا و غرب آفریقا مشاهده خواهد شد. کشورهای ثروتمند می‌توانند کمک کنند. کشورهای ثروتمند می‌توانند هزینه تهویه مطبوع در موج گرما را به‌عنوان عاملی در تعیین میزان کمک به کشورهای فقیر برای سازگاری با تغییرات اقلیمی در نظر بگیرند. همچنین دولت‌های ثروتمند می‌توانند از خرید عمده واحدهای تهویه مطبوع کارآمد حمایت کنند. بانک‌های توسعه می‌توانند تامین مالی ذخیره‌سازی و توزیع برق را برای تقویت شبکه‌های برق ازکارافتاده بر عهده بگیرند. دارندگان حق ثبت اختراع می‌توانند مجوز ساخت مبردهای نسل بعدی را با قیمت مناسب صادر کنند و هزینه دستگاه‌های فوق‌کارآمد تهویه مطبوع را تا حد زیادی کاهش دهند. آنها تاکنون اقدامات کمتری انجام داده‌اند. بیش از ۷۰ کشور «تعهد جهانی سرمایش» را امضا کرده‌اند که قول می‌دهد انتشار گازهای گلخانه‌ای مرتبط با سرمایش را کاهش، راندمان واحدهای جدید تهویه مطبوع را افزایش و دسترسی به سرمایش پایدار را گسترش دهد. کمپین «مقابله با گرما» نیز با هدف قرار دادن «دسترسی به سرمایش» در ۵۰ طرح سازگاری ملی تا سال ۲۰۳۰ راه‌اندازی شده است. اما چنین تلاش‌هایی بیشتر بر اصلاحاتی مانند «خنک‌کننده‌های غیرفعال از قبیل عایق‌بندی بهتر» تمرکز دارند تا مثلاً خرید یا یارانه دادن به دستگاه‌های تهویه مطبوع برای فقرا (اگرچه در فرانسه خانم لوپن از انجام این کار حمایت کرده است). سرمایه همچنان «کمیاب» است. شرکت بین‌المللی مالی، بازوی وام‌دهنده بانک جهانی، می‌گوید که رفع کمبود دسترسی به سیستم خنک‌کننده در بازارهای نوظهور به ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلیارد دلار نیاز خواهد داشت.

برای برخی مانند آقای ملانشون، در کشورهای ثروتمند هنوز نوعی سخت‌گیری سرسختانه در مورد سازگاری با افزایش دما از طریق استفاده از تهویه مطبوع وجود دارد (ال‌گور، معاون رئیس‌جمهور اسبق آمریکا، تکیه بر سازگاری را «نوعی تنبلی» نامید). اما بازار به‌سرعت از رهبر چپ افراطی فرانسه سبقت می‌گیرد. تابستان امسال، صادرات کولر گازی چین به اتحادیه اروپا نسبت به سال گذشته ۴۳ درصد افزایش یافت و به 8/ 3 میلیارد دلار رسید. پرفروش‌ترین دستگاه، یک نمونه قابل‌حمل است که برای رعایت قوانین اروپایی که حفاری نما را محدود می‌کند، ساخته شده است. یک مشتری اتریشی ۲۰۰ کیلومتر را برای خرید آخرین دستگاه موجود رانندگی کرد. دعوا بر سر اینکه مردم باید چقدر کولر گازی داشته باشند، در هجوم برای خرید آن گم شده است.