از مصرف تا معنا

سعید ابوالقاسمی /نویسنده نشریه  

2026، عجیب‌ترین سال قرن بیست‌ویکم خواهد بود. هرچند مردم، بیشتر از همیشه می‌ترسند، اما همزمان، بیشتر از همیشه هم امیدوار هستند. آنها به ساختن آینده و سرمایه‌گذاری در فضایی که ممکن است زیرساخت‌ها را در مسیر جدیدی قرار دهد امیدوارند. گزارش Future 100 موسسه VML این موضوع را با نام خلاقانه «بدبینی امیدوارانه» توصیف کرده است. به باور نویسندگان این گزارش، در سال 2026، ویرانه‌های ذهنی نسل هراسان، با استفاده از امید به‌مثابه یک رفتار رادیکال و جسورانه دوباره احیا می‌شود و مرزهای شغلی و وجودی جدیدی تعریف می‌کند. استناد موسسه VML برای ترسناک و پرابهام نشان دادن جهان، تورم‌های افسارگسیخته، سایه سنگین بحران‌های اقلیمی و هراس از هوش مصنوعی است که زندگی همه را دستخوش تغییراتی عجیب‌وغریب می‌کند. بااین‌حال، در میان همه این رخدادهای منفی، نسلی در حال زندگی است که درک کرده نشستن و تماشا کردن سقوط نظم‌های قدیمی، هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر از ویرانه‌های قدیمی دارد. بنابراین، به بازسازی فکر می‌کند و در این بازسازی، مبنا را بازگشت به گذشته قرار نمی‌دهد، بلکه ساختن زیربنای جدید را در دستور کار خود می‌گذارد. این مفهوم، تعریف کلاسیک تاب‌آوری را دستخوش تغییر می‌کند. اگر تا پیش از سال 2026، تاب‌آوری به‌معنای تحمل بحران و انتظار برای عبور از آن بود، اما اکنون، تاب‌آوری به یک فعل آگاهانه و تهاجمی تبدیل شده که از پروژه‌های مهندسی شخصی برای سلامت روان تا تلاش‌های جانانه و خستگی‌ناپذیر برای تغییر در سطح سیاره‌ای و اقلیمی را زیر پوشش خود قرار می‌دهد. اصلی‌ترین پیام گزارش Future 100 در سال 2026 این است که نسل جدید هیچ‌گاه قربانی بحران‌ها نخواهد بود، بلکه به‌عنوان معمار، طوفان‌ها را پشت سر می‌گذارد و سقف‌های محکم‌تری بنا می‌کند تا همگان از آن استفاده کنند.

پارادوکس 2026

گزارش Future 100 در سال 2026، یک پرسش پرتناقض را مطرح می‌کند: «چرا در عصر سراسر اضطراب و نگرانی، نسلی وجود دارد که به آینده لبخند می‌زند؟» این گزارش با تکیه‌بر داده‌های جامع، به‌گونه‌ای به این پرسش پاسخ می‌دهد که نوعی مانیفست رفتاری نسل جدید را در میان همه رخدادها و بحران‌های ژئوپلیتیک و اقتصادی تبیین کند. همه 15 هزار و 600نفری که در 16 بازار جهانی فعال بوده‌اند و به پرسش‌ها و محورهای مطرح‌شده در پژوهش‌های این گزارش پاسخ داده‌اند، گفته‌اند که در عین اینکه مضطرب شده‌اند، اما امیدوارانه به مسیر خود ادامه می‌دهند و درحالی‌که هراس زیادی دارند، اما باز هم به سرمایه‌گذاری ادامه می‌دهند. یکی از مهم‌ترین فرضیه‌هایی که در گزارش Future 100 درباره سال 2026 مطرح شده، این است که آیا اضطراب جهانی، مردم را فلج کرده است؟ داده‌های موسسه VML این موضوع را نقض می‌کنند. هرچند بحران‌های اقلیمی و تورم جهانی، واقعیت‌های ‌انکارناپذیر کنونی جهان به‌شمار می‌روند، اما ۶۹ درصد از پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند نسبت به آینده احساس امیدواری دارند، زیرا امید دیگر یک «توهم شیرین» نیست، بلکه به ابزاری برای تاب‌آوری تبدیل شده است. نکته مهم دیگر این است که مردم، از مصرف‌گرایی محض خسته شده‌اند. ۸۸ درصد از شرکت‌کنندگان این پژوهش در جست‌وجوی تجربه‌هایی هستند که کمی از سرگرم‌کنندگی فاصله بگیرند و به سمت معناداری پیش بروند. این تغییر رویکرد یعنی بازارها از این پس، با تکیه‌بر ارزان بودن ارزش به‌دست نمی‌آورند، بلکه در سال 2026 بازار با متصل کردن انسان به مفهومی بزرگ‌تر از انسان بودن به پیروزی می‌رسد. واژه «خوش‌بینی» که در رتبه نخست توصیف احساس غالب مردم قرار گرفته، نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم است: «ما از اقتصاد نیاز به سمت اقتصاد معنا حرکت کرده‌ایم؛ مصرف‌کننده ۲۰۲۶ به‌دنبال کالایی است که بخشی از هویت اخلاقی و وجودی او باشد.» نکته مهم‌تر، هوش مصنوعی است که به‌عنوان دومین محور گزارش، آمارهای جذابی ارائه می‌دهد. در این گزارش، موضوعاتی مطرح می‌شوند که تکنولوژی را تهدید نمی‌دانند، بلکه اعتقاد دارند هوش مصنوعی باید در زندگی ادغام شود. این گزارش تاکید می‌کند که ۸۲ درصد پاسخ‌دهندگان در شش ماه گذشته از ابزارهای هوش مصنوعی مولد استفاده کرده‌اند. نکته مهم، عمق ارتباطی است که انسان‌ها با هوش مصنوعی برقرار می‌کنند. ۴۰ درصد از پاسخ‌دهندگان و ۴۹ درصد از پاسخ‌دهندگان نسل Z اعلام کرده‌اند همین حالا هم رابطه‌ای «معنادار» با یک هوش مصنوعی شکل داده‌اند. این افراد، هوش مصنوعی را به‌عنوان دوست، درمانگر یا مربی پذیرفته‌اند. این آمار وقتی با عدد ۳۰درصدی افرادی که می‌توانند تصور کنند عاشق یک چت‌بات شوند ترکیب شود، پیامی هشدارآمیز و درعین‌حال هیجان‌انگیز به همراه دارد: «تکنولوژی در سال ۲۰۲۶ دیگر بیرونی نیست، بلکه درونی شده و برندهایی که نتوانند این همزیستی عاطفی را مدیریت کنند، در رقابت بازارهای آینده، فرصت‌های بزرگی را از دست خواهند داد.» در کنار این آمار، چالش اعتماد نیز وجود دارد. 58 درصد از پاسخ‌دهندگان در صورتی به هوش مصنوعی اعتماد می‌کنند که در جهت منافع بشریت عمل کند. شکافی که در این حوزه میان اخلاق و شفافیت شکل می‌گیرد، محل ظهور الگو‌های جدید کسب‌وکار خواهد بود. طعنه‌آمیزترین بخش گزارش، بازگشت هیجان‌انگیز نیازهای انسانی است. هرچقدر که جهان بیشتر به سمت دیجیتالی شدن پیش برود، عطش لمس واقعیت و ارتباط انسانی عمیق‌تر می‌شود. ۸۵ درصد پاسخ‌دهندگان به موسسه VML موافق بوده‌اند که تکنولوژی باعث شده مردم کمتر «در لحظه» حضور داشته باشند. این رویکرد، درست همان «پارادوکس اتصال» است که می‌گوید، «ما در اقیانوسی از داده غرق شده‌ایم، اما تشنه گفت‌وگوی واقعی هستیم». همچنین، ۸۰ درصد از پاسخ‌دهندگان ترجیح می‌دهند هنگام خرید، با یک انسان صحبت کنند، نه با کاراکترهای خلق‌شده از طریق تکنولوژی. این موضوع، پیام مهمی برای اقتصاد خرده‌فروشی دارد. دیجیتالی شدن خدمات نباید به‌معنای حذف انسان باشد. درست برعکس، در سال 2026، عامل انسانی به یک کالای لوکس و مزیت رقابتی تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی است که 61 درصد از پاسخ‌دهندگان، از ایده هواداری برند استقبال کرده‌اند و تاکید می‌کنند که برندها باید شرایط شکل‌گیری جامعه و احساس تعلق را فراهم کنند.

حقایق کثیف، اما جذاب سرمایه‌گذاری

برخی از بخش‌های گزارش Future 100 در سال 2026 به اندازه‌ای جذاب است که ماهیت‌های جدیدی خلق می‌کند. در قسمتی از این گزارش، روندی نوظهور با نام «زیبایی‌شناسی کثیف» یا Entropism معرفی شده است. بر این اساس، درحالی‌که جهان با تضاد میان «نظم مصنوعی و بی‌نقص دیجیتال» و «فروپاشی سیستم‌های واقعی» دست‌وپنجه نرم می‌کند، طراحان و هنرمندان به سراغ زیبایی نهفته در خرابی، پوسیدگی و ناپایداری رفته‌اند. در این روند، هنرمندان با استفاده از مواد اولیه کهنه، سوخته یا فاسدشده، استعاره‌ای از مقاومت و پیوند دوباره با زمین می‌آفرینند. از منظر روان‌شناختی، این خلاقیت، راهکاری برای مدیریت آشوب و تبدیل اضطراب آینده به «بیان هنری» است. این نوع زیبایی‌شناسی، سیگنالی است که نشان می‌دهد وضعیت موجود به پایان عمر خود رسیده و برندهایی که به‌جای ترویج کمال دست‌نیافتنی، «نقصان» را به‌عنوان فرصتی برای بازآفرینی، تعمیر و طراحی سیستم‌های احیاکننده می‌پذیرند، خود را در جایگاه پیشگام ساخت دنیای بعدی معرفی می‌کنند. این گزارش در بخش «مرز تحول» تصویری دوگانه از روندهای روحی جهان، مقابل چشم مخاطبان ترسیم می‌کند. از یک‌سو پس‌زمینه بسیار تاریک است، به‌گونه‌ای که 81 درصد پاسخ‌دهندگان احساس می‌کنند مهربانی کمتر شده و 86 درصد نیز جهان را دوقطبی‌تر تصور می‌کنند. اما از سوی دیگر، 69 درصد می‌گویند همچنان به آینده امیدوار هستند. این تناقض،  سال ۲۰۲۶ را به بستری برای «بازسازی آرام» تبدیل می‌کند. برمبنای همین بینش، موسسه پنتون در آخرین روزهای سال 2025، رنگ سال 2026 را Cloud Dancer یا همان «سفید ابری ملایم» معرفی کرد. سفیدی نرم و متعادلی که هرچند بی‌روح نامیده شد، اما پیام «آرامش، تامل و صحنه‌ای سفید برای شروع دوباره» را به جامعه منتقل کرد. این رنگ پاسخ به جامعه‌ای بود که زیر بمباران اطلاعات، فرصت فکر کردن و نوآوری را از دست داده بود. داده‌ها نیز این موضوع را تایید کردند. 85 درصد اعتقاد دارند فناوری باعث کاهش حضور ذهنی شده و 89 درصد نیز آرزو می‌کنند زندگی ساده‌تر باشد.

از سواد حقیقت تا خلاقیت بی‌پایان

 بخش «سواد حقیقت» این گزارش، بحران واقعیت در عصر هوش مصنوعی را موردتوجه قرار داده است. با ظهور ابزارهای پیشرفته تولید محتوا، مرز میان واقعیت و جعل از میان رفته و سبب شده ۸۱ درصد پاسخ‌دهندگان فکر کنند مفهوم «حقیقت» در معرض خطر قرار گرفته است. پاسخ به این بحران در دو رویکرد جداگانه صورت می‌گیرد. نخست، راهکارهای فناورانه که طی آن، ابرشرکت‌های فناوری مانند ادوبی، مایکروسافت و گوگل با معرفی استانداردهایی برای اعتبار محتوا و واترمارک‌های دیجیتال، تلاش می‌کنند اصالت رسانه‌ها را همچون یک «برچسب تغذیه» تایید کنند. و دوم اینکه در کنار تکنولوژی، سواد رسانه‌ای به اولویت تبدیل شده است. بر اساس این رویکرد، پروژه‌هایی مانند «پیش‌بنگ» در دانشگاه‌های کمبریج و استنفورد، با استفاده از بازی‌های آموزشی، مردم را در برابر دستکاری‌های اطلاعاتی ایمن می‌کنند تا فریب را سریع‌تر تشخیص دهند. با اینکه ۷۱ درصد پاسخ‌دهندگان باور دارند هوش مصنوعی تشخیص حقیقت را ناممکن کرده، اما اعتماد فردی به قضاوت شخصی همچنان بالاست. عبور از این وضعیت متزلزل، نیازمند ترکیبی همزمان از مقررات، ابزارهای تشخیص دیجیتال و آموزش عمومی برای بازسازی اعتماد در جامعه است. در بخش «خلاقیت نامحدود»، گزارش Future 100 از چرخش سریع مرکز ثقل قدرت خلاق جهانی خبر می‌دهد. هژمونی فرهنگی غرب در حال جایگزینی با چشم‌اندازی «چندقطبی» است که در آن شهرهایی چون سئول، بوئنوس‌آیرس، شنژن و ریاض، تولیدکنندگان اصلی مرجع‌های فرهنگی هستند. طبق «شاخص قدرت نرم ۲۰۲۵»، کشورهایی مانند چین و کره‌ جنوبی با شتابی بی‌سابقه به قطب‌های فرهنگی تبدیل شده‌اند. موفقیت‌های خیره‌کننده آثار بومی، نشان می‌دهد صادرات فرهنگی اکنون همانند یک سرمایه ژئوپلیتیک عمل می‌کند. نکته حیاتی اینجاست که خالقان این آثار به‌جای تقلید از مدل‌های غربی، بر «اصالت میراث بومی» تمرکز کرده‌اند. داده‌ها نشان می‌دهد ۸۳ درصد نسل Z احساس می‌کنند ذائقه‌شان به‌دلیل دسترسی به محتوای متنوع جهانی، بین‌المللی‌تر شده است. با این روند، برندها متوجه شده‌اند که دوران سلطه تک‌بعدی بر روایت‌ها به پایان رسیده و باید برای ارتباط با مخاطب جهانی، از نگاه غربی فاصله بگیرند و در دنیایی که مراکز تولید خلاقیت پراکنده شده‌اند، به‌دنبال «صداقت فرهنگی» باشند تا بتوانند موفق عمل کنند.

اقتصاد فراواقعیت

مفهوم «فراواقعیت» یکی از اصلی‌ترین مفاهیمی است که در گزارش VML به مخاطبان ارائه شده است. این مفهوم به‌معنای فروریختن کامل مرز میان دنیای دیجیتال و دنیای واقعی است. دیگر تفاوتی وجود ندارد ایده‌ها از کجا آمده‌اند. برای نسل جدید، تمام این تجربه‌ها واقعی محسوب می‌شوند. فرهنگ دیجیتال دیگر محصور در نمایشگرها نیست و به بطن زندگی روزمره رسوخ کرده است. اکنون میم‌های فضای مجازی در قالب محصولات فیزیکی مثل گیف‌ها یا اسباب‌بازی‌ها، نمود عینی و فیزیکی پیدا می‌کنند و رفتارهای اجتماعی آفلاین درست از منطق پلتفرم‌های اجتماعی الگوبرداری می‌کنند. آینده‌پژوهان دست‌اندرکار گزارش Future 100 بر این باورند که در چنین دورانی، پرسش کلاسیک «چه چیزی واقعی است؟» اهمیت خود را از دست داده و «تجربه» و «خروجی» جایگزین آن شده است. برندهایی که بتوانند سیگنال‌های دیجیتال را به تجربه‌های ملموس فیزیکی تبدیل کنند، پیشروان این فضای جدید خواهند بود. در چنین وضعیتی است که واژه الگوسپیک (Algospeak) خلق می‌شود. این عبارت، به واژگان و لحن تازه‌ای اشاره می‌کند که زیر فشار و پاداش الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی شکل می‌گیرد و از فضای آنلاین به گفت‌وگوی روزمره مردم منتقل می‌شود. گروه‌های جوان، خرده‌فرهنگ‌ها و کاربران حاشیه‌ای برای دور زدن سانسور یا کاهش محدودیت‌ها، واژه‌های جایگزین می‌سازند؛ مثل «بی‌جان‌شدن» به‌جای «مردن» یا «کشته شدن». همزمان، اصطلاحاتی که هیچ معنایی ندارند، به‌دلیل افزایش تعامل، بیشتر رایج می‌شوند. سرعت این تغییر به‌حدی است که فرهنگ‌نامه‌ها هم وارد میدان شده‌اند؛ کمبریج برای سال ۲۰۲۵ واژه‌هایی متاثر از تیک‌تاک را ثبت کرده و پژوهشگران می‌گویند هر سال بیش از ۱۰۰ واژه یا معنای جدید در تیک‌تاک تولید می‌شود. علاوه‌بر این، هوش مصنوعی نیز با ترویج برخی کلمات بر زبان اثر می‌گذارد و خطر یکنواختی صدای برندها را بالا می‌برد. برای برندها، فهم ریشه و بار فرهنگی این اصطلاحات حیاتی است تا دچار سوءبرداشت یا حاشیه نشوند. با جهش‌های اخیر در هوش مصنوعی مولد، بازی‌ها از جهان‌های ثابت و سناریوهای یکسان، به تجربه‌هایی شخصی‌سازی‌شده در زمان واقعی می‌رسند که بر اساس علایق و زمینه هر کاربر تکامل می‌یابند. مفاهیمی مثل «بازی‌های رویه‌ای» وعده می‌دهند جهان بازی، زنده و واکنش‌پذیر شود. نتیجه این روند، تبدیل گیمرها از مصرف‌کننده به هم‌بنیان‌گذار است و برای برندها، امکان کمپین‌ها و محتواهای پویا و منحصربه‌فرد برای هر مشتری ایجاد می‌شود.

 نکته جذاب پایانی درباره روندهای سرمایه‌گذاری امیدوارانه در سال پر ابهام و ترس 2026، تجربیات تحول‌آفرین است. اقتصاد تجربه در مرحله تبدیل شدن به «اقتصاد تحول» قرار دارد. در این الگوی نوین، سرگرمی صرف دیگر کافی نیست. ۸۸ درصد مردم جهان به‌دنبال تجربه‌هایی هستند که به رشد و تغییر شخصی‌شان منجر شود. پژوهشگران گزارش Future 100 این تحول را مرحله‌ای می‌دانند که مشتری به یک آرزومند در سفری برای دستیابی به هدف تبدیل می‌شود. برندها دیگر نباید فقط کالا یا خدمت بفروشند، بلکه باید نقش راهنما را برای دستیابی به خروجی‌های ملموس ایفا کنند. این رویکرد نیازمند فرآیند «کپسوله‌سازی» است. یعنی باید آماده‌سازی، اجرای تجربه اصلی و تسهیل بازتاب برای تثبیت تغییر شکل بگیرد. برای مثال، یک بانک به‌جای ارائه خدمات صرف، باید به مشتری کمک کند تا اهداف زندگی خود را محقق کند. در این مسیر برندها با پرسیدن مداوم «چرا»، می‌توانند اهداف ریشه‌ای مشتری را کشف کرده و به‌جای ابزار، نتیجه را بفروشند. برندهایی که به راهنمای تحول مشتری تبدیل شوند، وفاداری عمیق و ارزش اقتصادی پایداری کسب خواهند کرد. این‌گونه است که اقتصاد در سال 2026 متحول خواهد شد.