جغرافیای جذابیت
کدام کشورها برای ثروتمندان جذابتر هستند؟
سعید ابوالقاسمی /نویسنده نشریه
رقابت کشورها برای جذب ثروتمندان جهان وارد مرحلهای تازه شده است. گزارش «تحرک ثروت؛ برندگان، بازندگان و رقابت جهانی برای ثروت در سال 2026» که از سوی موسسه هنلی و شرکا منتشر شده، نشان میدهد کشورهای سنگاپور، ایتالیا، سوئیس، یونان، هنگکنگ و نیوزیلند، جذابترین مقصدها برای ثروتهای قابل انتقال در سال 2026 بودهاند. موسسه هنلی، سالانه فهرستی از فعالیتهای صدها ثروتمند و ابرثروتمند جهان را پایش و رفتارهای سرمایهگذاری و انتقال داراییهای آنها را بررسی میکند. براساس گزارش «تحرک ثروت ۲۰۲۶»، بریتانیا، آلمان، فرانسه، نروژ و کره جنوبی برای جذب ثروتمندان رقابت سختی دارند و تلاش میکنند سهم بیشتری از انتقال ثروت جهانی را به خود اختصاص دهند. این کشورها بهدلیل اصلاحات مالیاتی، ابهام در سیاستهای مالی و تغییر در خطمشیها دیگر برای ثروتمندان جذابیتی ندارند. گزارش موسسه هنلی به دو منطقه حساس در نقشه ثروت جهانی هم اشاره کرده که در سال 2026، جغرافیای ثروت را تغییر خواهند داد. یکی از این دو کشور، ایالاتمتحده است که بزرگترین بازار ثروت خصوصی جهان و البته یکی از اصلیترین تولیدکنندگان ثروت بهشمار میرود. این کشور بهدلیل ایجاد تنوع بینالمللی در زندگی و داراییهای خانوادهها، با تقاضای بیسابقه برای گزینههای اقامت و تابعیت دوم روبهرو شده است. منطقه دوم که تاثیر زیادی در تحرک ثروت بینالمللی دارد، منطقه خلیج فارس است. این منطقه با ادامه درگیریها و تنشها، میزان تابآوری مراکز نوظهور ثروت را به آزمون میگذارد. امارات متحده عربی که طی دو سال گذشته مهمترین مقصد مهاجرت میلیونرها بوده، بیش از دیگر کشورهای این منطقه تحت تاثیر شرایط جنگی قرار گرفته و ساکنان ثروتمند و بینالمللی آن، وارد مرحله تازهای از برنامهریزی احتیاطی و یافتن جایگزین برای انتقال ثروت شدهاند. گزارش «تحرک ثروت ۲۰۲۶» همچنین نشان میدهد که الگوی سنتی جابهجایی، دیگر پاسخگوی رفتار ثروتمندان جهان نیست و افراد بسیار ثروتمند در حال ساختن نوعی از داراییها هستند که از آن با عنوان «سبدهای حاکمیتی» یاد میشود. این سبد حاکمیتی، ترکیبی از امتیازهای مورد نیاز برای ثروتمندان شامل حق اقامت، تابعیت، سرمایهگذاری و منافع تجاری را در بر میگیرد. براساس گزارش موسسه هنلی، افراد ثروتمند و خانوادههایشان دیگر خود را به یک کشور محدود نمیکنند، بلکه زندگی خود را براساس زیست همزمان در چند کشور و چند نظام حقوقی مختلف تنظیم میکنند. اگر در دهههای گذشته، دولتها میتوانستند ثروتمندترین شهروندان را داراییهای ثابت کشور خود بهشمار آورند، اکنون دیگر نمیتوانند اطمینان داشته باشند ثروتمندان بهدلیل کسبوکار، پیوندهای خانوادگی و محدودیت در جابهجایی بینالمللی در کشور خود باقی بمانند. این شرایط سبب شده تا کشورها و دولتها فقط برای جذب سرمایه رقابت نکنند. رقابت جدید، برای جذب کارآفرینان، سرمایهگذاران، صاحبان کسبوکار و نیروی انسانی ماهر شکل گرفته تا موتور رشد اقتصاد، نوآوری، اشتغال و رفاه کشورها را روشن کنند.
قواعد تازه ثروت
در نسخههای قبلی گزارش هنلی، تمرکز اصلی روی برآورد جابهجایی میلیونرها و مسیر حرکت ثروت بود، اما در گزارش سال 2026، نوعی چهارچوب تحلیلی تازه با عنوان «چهارچوب جهانی تحرک ثروت» معرفی شده است. این الگو، که با همکاری تحلیلی و فنی موسسه AlphaGeo توسعه یافته، برای سنجش میزان رقابتپذیری ساختاری کشورها در جذب ثروتهای قابل انتقال در سطح جهانی طراحی شده است. این چهارچوب، کشورها را در 12 الگوی مهم ارزیابی میکند که از جمله این الگوها میتوان به چگونگی برخورد مالیاتی، حاکمیت قانون، کیفیت زندگی، مسیرهای مهاجرتی برای سرمایهگذاران و افراد بسیار ثروتمند، امکان همراهی خانواده، ثبات ژئوپلیتیک و آزادی جابهجایی سرمایه اشاره کرد. هنلی اعلام کرده که در دهههای گذشته، پرسش اصلی تحرک ثروت بر این موضوع متمرکز بوده که میلیونرها به کدام کشورها مهاجرت میکنند؟ اما اکنون پرسش کلیدی برای سیاستگذاران این است که «چرا ثروت جابهجا میشود و هر کشور در مقایسه با رقبای خود چه جایگاهی دارد؟». این گزارش همچنین نشان میدهد که مالیات، برنامههای اقامت و تابعیت، تحولات ژئوپلیتیک و رقابتپذیری مقرراتی چگونه شرایطی ایجاد میکند تا مهاجرت ثروت خصوصی در جهان بازتعریف شود.
پیشتازان جذب ثروت
در سال ۲۰۲۶، برخی کشورها از نظر جذب ثروت و افراد ثروتمند، جایگاه بسیار بهتری نسبت به کشورهای دیگر پیدا کردهاند. این کشورها فقط برای سرمایهگذاران جذاب نیستند، بلکه برای خانوادههای ثروتمند، کارآفرینان و افرادی که بهدنبال امنیت، ثبات و آیندهای مطمئن برای خود و فرزندانشان هستند نیز گزینههای مهمی بهشمار میروند. سنگاپور در صدر فهرست جذابترین کشورها برای ثروتمندان قرار دارد. این کشور با امتیاز بسیار بالای 5/ 79 از 100، همچنان یکی از مهمترین کشورهای جذبکننده ثروت در جهان محسوب میشود. دلیل این موفقیت، فقط اقتصاد قوی سنگاپور نیست و مجموعهای از عوامل مثل ثبات سیاسی، نهادهای قدرتمند، قوانین شفاف، بازارهای مالی پیشرفته و اعتماد بالای سرمایهگذاران باعث شده این کشور همچنان مقصد محبوب ثروتمندان آسیایی و بینالمللی باشد. در رتبه بعدی، نیوزیلند قرار دارد که امتیاز 8/ 75 را به خود اختصاص داده است. این کشور بعد از ایجاد اصلاح در برنامه ویزای سرمایهگذار فعال، دوباره توجه ثروتمندان را جلب کرده و در کنار آن، بهدلیل حاکمیت قدرتمند قانون، آرامش سیاسی، کیفیت زندگی بالا و مناسب بودن برای برنامهریزی بلندمدت خانوادگی، برای افرادی که فقط به سود کوتاهمدت فکر نمیکنند، بسیار جذاب شده است. بعد از سنگاپور و نیوزیلند، جزایر کیمن، قبرس، هلند، پرتغال، ایتالیا و برمودا قرار میگیرند. در میان این کشورها، ایتالیا یکی از موفقترین نمونههای اروپا در سال ۲۰۲۶ محسوب میشود که توانسته با سیاستهای مالی جذاب، بهویژه با قانون مالیات ثابت برای ساکنان جدید، قوانین مناسب در زمینه ارث و دسترسی آسان به بازار اتحادیه اروپا توجه زیادی را به خود جلب کند. میلان هم بهتدریج به یک مرکز مهم برای فعالیتهای مالی و دفاتر خانوادگی ثروتمندان تبدیل شده است. همچنین کشورهایی مانند اروگوئه، لتونی، پاناما، هنگکنگ، سوئیس، یونان، کاستاریکا و موناکو نیز در ردیف کشورهایی قرار گرفتهاند که رقابت زیادی برای جذب ثروتمندان با یکدیگر دارند. سوئیس همچنان بهدلیل امنیت، ثبات و حفظ ارزش داراییها محبوب ثروتمندان است. هنگکنگ نیز با افزایش دوباره فعالیت دفاتر خانوادگی و علاقه سرمایهگذاران، جان تازهای گرفته است. یونان که یکی از برندگان مهم این دوره محسوب میشود، با بسته شدن برخی مسیرهای سرمایهگذاری در اسپانیا و پرتغال توانسته بخشی از سرمایهها را به سوی خود جذب کند. یونان به کشورهای اروپایی یاد داده که وقتی یک کشور مسیر ورود ثروت را مسدود میکند، آن ثروت از بین نمیرود، بلکه به مقصد دیگری منتقل میشود.
کشورهای بازنده
در کنار کشورهایی که برای جذب بیشترین ثروتمندان تلاش میکنند، کشورهایی نیز حضور دارند که بهتدریج جذابیت خود را برای ثروتمندان از دست میدهند. دلیل اصلی این وضعیت، اصلاحات مالیاتی، تغییر سیاستها، قوانین جدید و کاهش پیشبینیپذیری اقتصادی است. در این گروه نام کشورهایی مانند آلمان، نروژ، بریتانیا، کره جنوبی و فرانسه به چشم میخورد که در دسته «مقاصد رقابتی زیر فشار» قرار گرفتهاند. یعنی این کشورها هنوز از نظر زیرساخت، اقتصاد و نهادهای حکمرانی قدرتمند محسوب میشوند، اما در بخشهایی که برای ثروتمندان مهم است، مانند مالیات، آرامش مقرراتی، امکان برنامهریزی بلندمدت و حفظ ارزش سرمایه، با مشکلاتی دستبهگریبان هستند. بریتانیا یک نمونه مشخص از این کشورها بهشمار میرود. آمارها نشان میدهد تعداد متقاضیان بریتانیایی برای استفاده از برنامههای مهاجرت در قالب سرمایهگذاری تا حد زیادی بالا رفته است. علت اصلی تقاضای شهروندان ثروتمند بریتانیا برای مهاجرت به کشورهای دیگر، تغییرات مهمی مانند لغو رژیم مالیاتی غیرمقیم، تغییر در قوانین مالیات بر ارث، حذف ویزای سرمایهگذار و فضای نااطمینانی در سیاستگذاری اقتصادی است. این تحولات باعث شده بسیاری از ثروتمندان بریتانیایی احساس کنند شرایط کشورشان دیگر مثل گذشته برای حفظ و مدیریت ثروت مناسب نیست. در آلمان و فرانسه نیز شرایط به شکل مشابهی در حال تغییر است. درست است که این دو کشور همچنان از نظر صنعتی، اقتصادی و نهادی قدرتمند هستند، اما موضوعات مربوط به مالیات بر ثروت، مالیات خروج و نبود پیشبینیپذیری بلندمدت سبب شده برخی از افراد ثروتمند ساکن در این کشورها، به فکر گزینههای اقامت یا تابعیت در کشورهای دیگر بیفتند. گزارش «تحرک ثروت ۲۰۲۶» از موسسه هنلی درباره کشورهایی مانند برزیل، چین، روسیه، هند، ایران، لبنان و نیجریه هم آمارهای جالبی ارائه میکند. این کشورها با چالشهای ساختاری عمیقتری در زمینه جابهجایی ثروت روبهرو هستند. در کشورهایی مانند هند و چین، با وجود آنکه ثروت زیادی تولید میشود، عواملی مانند کنترل سرمایه، پیچیدگی مالیاتی، محدودیت دسترسیهای بینالمللی و نگرانیهای ژئوپلیتیک سبب شده بسیاری از خانوادههای ثروتمند، بهدنبال برنامهریزی بینالمللی برای داراییها و زندگی خود باشند. ثروتمندانی که در این کشورها زندگی میکنند، فقط کسب سود از دارایی و سرمایهگذاری را مدنظر قرار نمیدهند. آنها بهدنبال ثبات، پیشبینیپذیری و آزادی انتخاب هستند.
تناقض ثروت
ایالاتمتحده که در شاخص تحرک ثروت، امتیاز 3/ 62 را کسب کرده، با وجود اینکه همچنان بزرگترین موتور خلق ثروت، کارآفرینی و جذب سرمایه در جهان محسوب میشود، اما طبق دادههای هنلی، به بزرگترین مبدأ جهانی برای افرادی تبدیل شده که بهدنبال برنامهریزی برای اقامت و تابعیت دوم هستند. تعداد درخواستهای شهروندان آمریکایی در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل دو برابر شد و این روند در سال ۲۰۲۶ همچنان در رده بالا قرار دارد. نکته جالب آن است که فقط هفت درصد از این درخواستها از سوی آمریکاییهایی که در خارج از کشور زندگی میکنند ثبت شده، که نشان میدهد تقاضا از درون خاک آمریکا و از سوی ساکنان این کشور هدایت میشود. نزدیک به نیمی از تمام درخواستهای شهروندان آمریکایی برای برنامههای اقامتی اروپا و بیش از یکچهارم آنها برای آمریکای لاتین و حوزه کارائیب است. چنین تناقضی، تحلیلهای خاصی را در دل خود پنهان کرده است. براساس تحلیلهای هنلی، خلق ثروت و رقابت برای تحرک ثروت، دو مقوله بهکلی متفاوت هستند. اگرچه آمریکا در بازارهای سرمایه رقیب ندارد، اما مشکل اینجاست که ثروتمندان آمریکایی در یک قفس مقرراتی گرفتار شدهاند. دو عامل مالیات مبتنیبر شهروندی که آمریکاییها را حتی در خارج از کشور هم مشمول مالیات میکند و پیچیدگیهای مالیاتی و اداری باعث شده ثروتمندان به فکر ساختن یک معماری چندلایه برای زندگی خود باشند. هنگامی که یک خانواده ثروتمند آمریکایی تابعیت دوم دریافت میکند، به این معنا نیست که آمریکا را دوست ندارد، برعکس، بهمعنای آن است که علاقهمند است یک طرح پشتیبان داشته باشد. گذرنامه دوم برای آنها حکم بیمه در برابر ریسکهای سیاسی را دارد. ثروت آنها همچنان در آمریکا باقی میماند چون بازدهی بالاست، اما امنیت وجودی زندگی آنها در کشوری دیگر تضمین میشود. این یک استراتژی هوشمندانه برندینگ شخصی برای خانوادههای ثروتمند است که ریسکهای پیشبینینشده جهانی را مدیریت کنند.
معمای خلیج فارس
داستان امارات متحده عربی، بهکلی با مناطق دیگر جهان متفاوت است. با وجود تنشهای منطقهای اخیر، امارات توانست امتیاز بسیار مطلوب 3/ 85 را در شاخص رقابتپذیری تحرک ثروت کسب کند. این امتیاز، قدرت این کشور را در رقابت مالیاتی، دسترسی سرمایهگذاران، پذیرش خانوادهها، امنیت و کیفیت بالای زندگی به رخ دیگر کشورها میکشد. بااینحال، براساس گزارش موسسه هنلی، بین سه ماه چهارم سال ۲۰۲۵ تا سه ماه اول سال ۲۰۲۶، تحقیق و بررسی از سوی ساکنان امارات ۴۱ درصد و درخواستها برای اقامت یا تابعیت جایگزین ۲۹ درصد افزایش یافته است. اما باید دقت کرد که این تقاضا بیشتر از سوی کارآفرینان و سرمایهگذاران خارجی ساکن امارات ثبت شده، که از امارات بهعنوان یک پایگاه عملیاتی استفاده میکنند، نه افرادی که قصد ترک این کشور را داشته باشند. تفاوت امارات و ایالاتمتحده در مفهوم انعطافپذیری خود را نشان میدهد. خلیج فارس ثابت کرده که در برابر شوکهای تاریخی تابآور است. بسیاری از تحلیلگران تصور میکردند با تنشهای منطقه، شاهد نوعی خروج دستهجمعی از امارات خواهیم بود، اما آمارها نشان میدهد اینطور نیست. ساکنان ثروتمند امارات متحده عربی و منطقه خلیج فارس در حال نوعی برنامهریزی احتیاطی هستند. دلیل این رفتار آن است که ساکنان ثروتمند امارات، خودشان مهاجران بینالمللی هستند. آنها امارات را بهعنوان یک مرکز سکونت و کسبوکار انتخاب کردهاند تا مالیات کمتری بدهند، خدمات مالی پیچیدهتری اجرا کنند و کیفیت زندگی خود را بالا ببرند. اما به این دلیل که در ذات خود جزو افرادی بهشمار میروند که سبک زندگی بینالمللی دارند، میدانند نباید تمام تخممرغها را در یک سبد قرار دهند. هنگامی که مشاهده میشود درخواستها برای دریافت گذرنامه کشورهای دیگر افزایش یافته، به این معنا نیست که جذابیت امارات از دست رفته، بلکه به این معناست که امارات به نقطه پرتاب برای یک زندگی جهانیتر تبدیل شده و خانوادهها بهجای جایگزین کردن گزینههای زندگی، در حال گسترش گزینههای خود برای انتخاب مکان زندگی هستند. بنابراین، امارات برخلاف آمریکا، از این تحرک نه بهعنوان یک تهدید، بلکه بهعنوان بخشی از ماهیت خلیج فارس استقبال کرده است. این منطقه توانسته خود را در مقام قطب اصلی استراتژیستهای جهانی ثروت بازتعریف کند.
