جنگ بی‌پایان
آیا ترامپ در باتلاق خاورمیانه گرفتار شده است؟
محمدحسین باقی /نویسنده نشریه
هنگامی که دونالد ترامپ جنگ علیه ایران را آغاز کرد، بر این باور بود که واشنگتن ظرف چند هفته به پیروزی قاطع دست خواهد یافت. ترامپ و مشاورانش هرگونه اشاره‌ای به اینکه در حال زیر پا گذاشتن وعده‌های مکرر انتخاباتی‌شان هستند را به تمسخر گرفتند. تنها یک هفته پس از آغاز جنگ، ترامپ اعلام کرد که فقط با «تسلیم بی‌قیدوشرط» ایران موافقت خواهد کرد. محمد بازی، ستون‌نویس گاردین، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه و استاد روزنامه‌نگاری در دانشگاه نیویورک، در یادداشتی نوشت، البته وعده‌های بلندپروازانه ترامپ تنها فصل دیگری از تاریخ طولانی «خودبزرگ‌بینی امپریالیستی آمریکا» از آب درآمد. به اینها باید وعده‌های متعدد و متناقضی را افزود که او به «مردم خسته» آمریکا داده بود، مبنی‌بر اینکه در دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش جنگی جدید را آغاز نخواهد کرد. اکنون، آتش‌بس او با تهران راه به‌جایی نبرده و ترامپ با خطر کشاندن آمریکا به یک جنگ بی‌پایان دیگر روبه‌روست. از زمان آغاز جنگ، ۱۷ نیروی نظامی آمریکایی کشته و حدود ۴۳۰ نفر زخمی شده‌اند. ترامپ پیش از این اعلام کرده بود که کشته شدن پرسنل آمریکایی موجب پاسخ تلافی‌جویانه آمریکا علیه ایران خواهد شد. این نیز راه دیگری است که ترامپ خود را در بن‌بست چرخه بی‌پایان بمباران و تصاعد بحران نظامی گرفتار کرده است. او هیچ استراتژی روشنی برای تبدیل برتری نظامی آمریکا به یک توافق سیاسی پایدار با تهران ندارد و ماه‌هاست میان دستیابی به یک توافق بزرگ و تهدید به یک جنگ تمام‌عیار در نوسان است. اهرم دیگر ایران برای مقابله با ترامپ (در صورت وقوع یک درگیری جدید) اختلال در کشتیرانی دریای سرخ از طریق حوثی‌هاست. تهران می‌تواند بازارهای انرژی را به روش‌های دیگری نیز مختل کند: حمله به زیرساخت‌های نفت و گاز در کشورهای همسایه خلیج فارس ازجمله کویت، قطر، عربستان و امارات. همه این سناریوها احتمالاً باعث اوج‌گیری قیمت انرژی شده و می‌تواند یک رکود جهانی را رقم بزند. ترامپ در دام یک «جنگ بی‌پایان» احتمالی گرفتار شده است؛ جنگی که به دست خودش ساخته شده است.
دلایل و مولفه‌های جنگ بی‌پایان
هربرت وولف، تحلیلگر موسسه صلح تودا، بر این باور است که ترامپ زیر فشاری شدید قرار دارد تا هرچه زودتر به این جنگ نامحبوب پایان دهد. اصطلاح «جنگ‌های بی‌پایان جدید» در اصل به‌عنوان یک استراتژی در دولت بوش ابداع شد تا مبارزه علیه تروریسم را پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ توصیف کند. بوش هم به گروه‌های تروریستی و هم به کشور خود سیگنال داد که جنگ به‌طور نامحدود و بدون مرز ادامه خواهد یافت. اما استراتژی بوش برای مدت زیادی محبوب نماند؛ خستگی از جنگ به‌سرعت حاکم شد و هم دموکرات‌ها و هم جمهوری‌خواهان خواستار بازگشت نیروها به خانه شدند. باوجوداین، استقرار نیروهای آمریکایی در افغانستان ۲۰ سال به طول انجامید. بسیاری از جنگ‌ها به‌عنوان عملیات‌های نظامی کوتاه برنامه‌ریزی می‌شوند. اما تعداد بسیار کمی از آنها به‌سرعت به پایان می‌رسند. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه و استراتژیست‌های نظامی او نیز انتظار یک «جنگ برق‌آسا» و موفقیت‌آمیز را در اوکراین داشتند. این جنگ که اکنون وارد پنجمین سال خود شده است، هیچ نشانه‌ای از پایان نشان نمی‌دهد. اما چرا جنگ‌ها طولانی می‌شوند؟ چند دلیل را می‌توان برشمرد:
فقدان استراتژی خروج. نخست، متجاوزان تقریباً همواره بدون «استراتژی خروج» برنامه‌ریزی می‌کنند. یک استراتژی خروج مستلزم آن است که پیش از استقرار نیروهای مسلح، اطمینان حاصل شود که عملیات قرار است چگونه به پایان برسد. بااین‌حال، طراحان نظامی عموماً خود را برای منازعات کوتاه آماده می‌کنند، نه جنگ‌های طولانی‌مدت. دو تلاش برجسته در ایالات‌متحده برای تدوین چنین استراتژی خروجی صورت گرفت. کاسپار واینبرگر، وزیر دفاع وقت آمریکا در سال ۱۹۸۴، با درس گرفتن از جنگ ویتنام خواستار معیارهایی شد که پیش از پیاده کردن نیروها در میدان نبرد، نیازمند اهداف سیاسی شفاف و اهداف نظامیِ دست‌یافتنی باشد. کالین پاول، رئیس ستاد مشترک ارتش در جریان جنگ دوم خلیج فارس، در پی آن دکترین واینبرگر را در سال ۱۹۹۲ اصلاح و بهینه‌سازی کرد. در بطن این دکترین مطالباتی مطرح بود مبنی‌بر اینکه اقدامات نظامی نباید به تعهدات سیاسی بدون سرانجام تبدیل شوند. بااین‌حال، ایالات‌متحده حتی در جنگ سال ۲۰۰۳ علیه عراق نتوانست به این اصول وفادار بماند. این واقعیت که جنگ‌ها اغلب طولانی‌تر از آنچه برنامه‌ریزی شده به درازا می‌کشند، مانع از آن نشد که ترامپ بدون داشتن «پلنB» یا یک استراتژی خروج، جنگی را با ایران آغاز کند. وضعیت اکنون به‌مراتب بحرانی‌تر و مسئله‌سازتر از زمان پیش از جنگ است. ایران شکست نخورده است. ضربه‌ای سنگین به ابرقدرت پیشتاز جهان وارد شده و ایران آسیب‌پذیری‌های ایالات‌متحده را بر‌ملا کرده است. اگرچه اقتصاد ایران متحمل صدماتی شد، اما برنامه هسته‌ای این کشور هنوز باقی مانده و مسدود شدن تنگه هرمز پیامدهای منفی برای اقتصاد جهانی به همراه داشته است. ترامپ ناامیدانه به‌دنبال راهی برای خروج، بدون از دست دادن آبروست.
باور به تشدید نظامی. دومین دلیل طولانی شدن جنگ‌ها، باور تغییرناپذیر در میان استراتژیست‌ها برای دستیابی به اهدافشان از طریق تشدید نظامی (Escalation)، اقتصادی و سیاسی است. این همان تفکری است که می‌گوید اگر طرفی به اندازه کافی جنگ را تشدید کند، دشمن شانه خالی کرده و کمر خم خواهد کرد. بااین‌حال، نبرد با ایران نشان می‌دهد که حتی کشورهایی که از نظر نظامی ضعیف‌تر هستند نیز می‌توانند پاتک‌ها و اقدامات متقابل موثری انجام دهند. ایران با حمله به پایگاه‌های آمریکا در منطقه خلیج فارس و مسدود کردن تنگه هرمز در حال تشدید منازعه است؛ حتی اگر هزینه‌های این کار فوق‌العاده سنگین باشد. تهران در حال حاضر هیچ دلیلی برای تن دادن به مطالبات دولت ایالات‌متحده نمی‌بیند و احساس می‌کنند قوی‌تر از زمان پیش از جنگ هستند.
فاصله تا مرحله «پختگی». دانشمندان علوم سیاسی استدلال می‌کنند که طرف‌های منازعه تنها زمانی اختلاف خود را از طریق مذاکره حل‌وفصل خواهند کرد که هیچ ابزار جایگزین دیگری در دسترس نباشد. طبق این دیدگاه، منازعه باید برای مذاکره «پخته» و «رسیده» باشد. درواقع، طرف‌های منازعه تنها زمانی از طریق مذاکره به‌دنبال راه خروج می‌گردند که بن‌بست موجود برای هر دو طرف رنج‌آور باشد. براساس این مفهوم، به‌نظر می‌رسد نه جنگ علیه اوکراین و نه جنگ علیه ایران، برای یک راه‌حل مذاکره‌شده «پخته» نیستند. درحالی‌که تلاش‌ها برای مذاکره در جریان است، متجاوزان بر این باورند که جنگ را «نباخته‌اند»، حتی اگر نتوانند در آن پیروز شوند. درحالی‌که مذاکرات با ایران در اوایل سال در جریان بود، اسرائیل و ایالات‌متحده حملاتی را علیه ایران انجام دادند. بنابراین مواضع در تهران به سمت سخت‌تر شدن گرایش پیدا کرد.
گرفتار در منازعه بی‌پایان
مطالبه ایران این است: لغو تحریم‌ها علیه ایران؛ آزاد کردن دارایی‌های مسدود‌شده ایران؛ پایان محاصره نظامی و بازگشایی تنگه هرمز. جسیکا گناور، دانشیار روابط بین‌الملل در دانشگاه نیوساوث‌ولز، بر این باور است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات‌متحده، در پاسخ خواستار پرداخت غرامت از سوی ایران برای هزاران سرباز آمریکایی و شهروندان غیرنظامی ایران است که طی ۵۰ سال گذشته کشته شده‌اند. ترامپ همچنین ادعا می‌کند که ایالات‌متحده «کنترل کامل» بر تنگه هرمز دارد، درحالی‌که ایران معتقد است این تنگه تا زمانی که ایالات‌متحده شروط این کشور را برآورده نکند، مسدود خواهد ماند. آیا این الگو می‌تواند شکسته شود؟ هنگامی که ترامپ احساس می‌کند در گوشه‌ای گیر افتاده است، به روشی قابل پیش‌بینی واکنش نشان می‌دهد. او تا به امروز دست‌کم هفت بار تهدید به نابودی زیرساخت‌ها و حتی «تمدن» ایران کرده است. سپس تغییر جهت داده، حملات نظامی را لغو کرده و مدعی شده که ایران و ایالات‌متحده در حال نزدیک‌تر شدن به یک توافق هستند. در همین حال، ایران نیز بین تعامل دیپلماتیک مستقیم و مذاکره از طریق واسطه‌ها و خودداری از تعامل و منتفی دانستن گفت‌وگوها در نوسان بوده است. به‌نظر می‌رسد ترامپ خواهان خارج کردن ایالات‌متحده از جنگ است و ایران نیز نمی‌تواند فشار اقتصادی و نظامی را تا ابد تحمل کند. با توجه به این موضوع، چرا این الگوها بدون هیچ‌گونه پیشرفتی، مدام تکرار می‌شوند؟ ترامپ برای شکستن این چرخه منازعه با دو گزینه مواجه است و هیچ‌یک از آنها خوب نیستند. یک گزینه، پذیرش شکست استراتژیک، لغو محاصره ایالات‌متحده بر بنادر ایران و خارج کردن تجهیزات نظامی خود از منطقه است که ایران را مسلط به کنترل تنگه رها می‌کند. ایالات‌متحده گزینه دوم نیز دارد، اما این گزینه هم مطلوب نیست. این گزینه شامل تصاعد نظامی شدید و پیاده کردن نیروهای زمینی آمریکا در خاک ایران است. این اقدام می‌تواند به‌راحتی چرخه نبرد تلافی‌جویانه را بشکند. اما این کار همچنین مستلزم ریسک سیاسی بالا و هزینه‌های نظامی سنگین برای ایالات‌متحده و منطقه خواهد بود که می‌تواند برای ترامپ و حزب جمهوری‌خواه فاجعه‌بار باشد. در سوی ایران، دولت در حال نوسان میان تلاش برای دستیابی به توافق با ایالات‌متحده جهت کاهش فشار اقتصادی بر کشور، و حفظ اهرم اصلی فشار خود یعنی کنترل کامل بر تنگه هرمز است. دولت، این منازعه را موجودیتی می‌بیند؛ به همین دلیل است که تا این حد بر کنترل تنگه متمرکز شده است. ترامپ به‌دنبال این است که حکومت ایران زیر فشارهای پیاپی اقتصادی و نظامی تسلیم شود، اما این فشارها تنها به سخت‌تر شدن مقاومت ایران می‌انجامد. چرخه منازعه تنها زمانی می‌تواند شکسته شود که یکی از دو طرف از نظر سیاسی و نظامی به نقطه‌ای از فرسودگی برسد که پایان دادن به جنگ بر تمامی گزینه‌های دیگر ترجیح داده شود.
نظر تحلیلگران
ری تکیه، پژوهشگر شورای روابط خارجی آمریکا، می‌نویسد، دهه‌هاست سیاستمداران و ژنرال‌ها درگیر این مسئله بوده‌اند که چگونه قدرت‌های متوسط مانند کوبا و ایران را وادارند تا به الزامات و دستورات ایالات‌متحده تن دهند. رهبران نظامی به‌ناچار به «تشدید تدریجی تنش نظامی» متوسل شده‌اند تا به دشمنان خود هزینه‌های تمرد را گوشزد کنند. منطق این کار در ظاهر متقاعدکننده است، اما کارنامه عملی آن مملو از شکست‌های تکراری است. از ویتنام تا ایران، دولت‌های متوالی آمریکا درس‌های ناشی از محاسبات نادرست خود را نیاموخته‌اند. نتایج آن، اغلب چیزی جز جنگ‌های بی‌پایان و فجایع انسانی نبوده است. این ایده «تشدید تدریجی تنش» نخستین‌بار در دهه ۱۹۶۰ از سوی رابرت مک‌نامارا، وزیر دفاع وقت آمریکا و گروهی در پنتاگون که به «نخبگان جوان» شهرت داشتند، مطرح شد؛ افرادی که اغلب دارای مدرک دکترا و سوابق چشمگیر اما فاقد تدبیر و عقل سلیم بودند. آنها بر این باور بودند که با تنظیم دقیق فشارهای نظامی، ویتنامی‌های شمالی درخواهند یافت که هزینه جنگ بر منافع آن می‌چربد. آمریکا با نشان دادن چنین اراده‌ای، راه را برای مذاکرات باز می‌کرد، اما شروط توافق‌نامه را واشنگتن دیکته می‌کرد، نه هانوی. مشکل این نوع رویکرد در این است که توانایی دشمن را در جذب ضربات و انطباق با شرایط متغیر نادیده می‌گیرد. کارزارهای بمباران، اراده رهبران را تقویت کرده و اغلب مردم را پشت پرچم مقاومت متحد می‌کند. متخاصم نیز به‌نوبه خود با پاسخ دادن به هر تشدید تنشی از طریق تشدید متقابل، مارپیچی را به حرکت درمی‌آورد که منازعه را به‌طور مداوم گسترش می‌دهد. در ویتنام، این استراتژی درنهایت باعث شد آمریکا بر روی کشوری که کمی بزرگ‌تر از ایالت نیومکزیکو بود، بیشتر از مجموع تمام جنگ‌های قبلی خود بمب بریزد؛ نبردی که با آمار تکان‌دهنده حدود سه میلیون کشته از مردم ویتنام همراه شد.
هنوز کاملاً مشخص نیست که چرا ترامپ در ماه فوریه جنگ علیه ایران را آغاز کرد. توضیحات دولت او بارها تغییر کرده و اهداف اعلام‌شده مدام جابه‌جا شده‌اند. به‌نظر می‌رسد دو رویداد در ماه ژانویه رئیس‌جمهور را متقاعد کرد که می‌تواند به یک پیروزی آسان در خاورمیانه دست یابد: نخست، عملیات موفقیت‌آمیز در ونزوئلا که به برکناری نیکلاس مادورو انجامید، و سپس ناآرامی‌ها در ایران. اما این یک برداشت نادرست از فضای سیاسی ایران بود؛ چرا که در ایران نظام سیاسی ریشه‌های عمیق‌تری در جامعه نسبت به یک حکومت فاسد و بی‌ریشه در آمریکای لاتین دارد. آمریکا با همراهی اسرائیل، جنگ را با ترور ده‌ها مقام ایرانی آغاز کرد. نظام سیاسی مستقر در ایران، این منازعه را نبردی موجودیتی می‌بیند و به همین دلیل، نبرد را به خلیج فارس کشاند و شرکای آمریکا را زیر ضربات سنگین قرار داد. این همان اهرم فشار غیرقابل جایگزین ایران بود: ایران می‌توانست هزینه‌های سنگینی را هم بر اقتصاد جهانی و هم بر گرده مالیات‌دهندگان آمریکایی تحمیل کند. در چنین نبردی از اراده‌ها، کسانی که مبارزه را موجودیتی می‌بینند، انگیزه بسیار بیشتری برای جذب ضربات دارند تا امپراتوری دوردستی که وارد یک «جنگ اختیاری» شده است.
به‌نظر می‌رسد «غیرقابل پیش‌بینی بودن» ویژگی اصلی استراتژی ترامپ باشد، به‌طوری‌که کارزارهای نظامی بارها لغو شده و سپس به‌سرعت از سر گرفته می‌شوند. با توجه به ماهیت حیاتی رقابت، ایران به احتمال زیاد به حملات بیشتر به خاک خود، با حملاتی علیه تاسیسات نظامی آمریکا در سراسر منطقه پاسخ خواهد داد؛ اقدامی که پتانسیل تحمیل تلفات قابل توجهی را به آمریکایی‌ها دارد. چنین حملاتی تقریباً به‌طور قطع موجب تلافی بیشتر ایالات‌متحده خواهد شد و چرخه‌ای از ضربات و پاتک‌ها را با فهرستی رو‌به‌گسترش از اهداف به حرکت در خواهد آورد. هرچه جنگ بیشتر طول بکشد، احتمال فرسایش مرز میان اهداف نظامی و غیرنظامی بیشتر می‌شود. این درست همان روشی است که بحران‌های انسانی شکل می‌گیرند: پله‌پله و گام‌به‌گام. جنگ‌های غیرعاقلانه‌ای که بدون دوراندیشی آغاز می‌شوند، اغلب تا مدت‌ها پس از آنکه بانیان آنها از قدرت کنار رفتند، پیامد به بار می‌آورند.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در «گروه بین‌المللی بحران»، هم در فارن افرز نوشت، مقام‌های آمریکایی در پاسخ به اینکه جنگ در ایران چه زمانی پایان خواهد یافت، پاسخشان این است: «به‌زودی». دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات‌متحده، در ماه سپتامبر اعلام کرد: «من فکر می‌کنم جنگ بلافاصله پس از انتخابات [نوامبر] پایان خواهد یافت.» رهبران ایرانی نیز موافق‌اند که پایان جنگ نزدیک است. در میان فرماندهان نظامی ایران این باور وجود دارد که تهران «مجهزترین ارتش جهان را به زانو درآورده است». بسیاری از تحلیلگران خارجی بر این باورند که منازعه برای مدت طولانی‌تری کش خواهد آمد و به‌جای یک برنده شفاف، با مذاکرات به پایان خواهد رسید. اما به‌طور کلی، این احساس وجود دارد که نبردها به‌زودی، به این شکل یا آن شکل، حل‌وفصل خواهد شد.
همه جنگ‌ها درنهایت به پایان می‌رسند و پس از ماه‌ها افزایش قیمت انرژی، جهان به‌ویژه مشتاق متوقف شدن این جنگ است. بااین‌حال، واقعیت نگران‌کننده این است که منازعه اصلاً به پایان خود نزدیک نیست. دو متخاصم اصلی جنگ نمی‌توانند به اهداف مطلوب خود دست یابند، اما هر دو احساس می‌کنند که به اندازه کافی دستاورد داشته‌اند تا تداوم نبرد از طریق ترکیبی از ابزارهای نظامی و اقتصادی ارزشش را داشته باشد. ایالات‌متحده نمی‌تواند نظام سیاسی مستقر در ایران را سرنگون کند، آن را وادار به دست کشیدن از برنامه موشکی یا هسته‌ای‌اش کند، یا آن را از متوقف کردن حمایت از شرکای منطقه‌ای‌اش بازدارد. اما واشنگتن می‌تواند به سخت‌تر کردن فشار اقتصادی ادامه دهد. ایران نیز نمی‌تواند تنها ابرقدرت جهان را از خاورمیانه بیرون کند. بااین‌حال، می‌تواند به آسیب زدن به پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا و مختل کردن تجارت بین‌المللی ادامه دهد. نکته مهم این است که هر دو کشور از منابع لازم برای جنگ نامحدود برخوردارند و هر دو بر این باورند که چاره‌ای جز این ندارند. آنها فکر می‌کنند اگر یکی از طرفین کوتاه بیاید، طرف مقابل آنقدر فشار خواهد آورد تا یا آنها را تحقیر کند یا به اهداف اصلی‌اش برسد. آنها گفت‌وگوهای دوره‌ای انجام می‌دهند، اما هیچ اعتماد متقابلی وجود ندارد. درواقع، آنها مشکوک هستند که دشمنشان صرفاً از یک آتش‌بس برای بازسازی نیروها و تجدید مهمات پیش از حمله مجدد استفاده خواهد کرد. دولت ایران بیم آن دارد که دست کشیدن از اهرم‌های فشار (چه بر سر هرمز باشد و چه آرایش موشکی یا برنامه هسته‌ای)، کشور را در آینده در معرض فشار بیشتر قرار دهد. واشنگتن نیز به‌نوبه خود نگران است که لغو گسترده تحریم‌ها، منابع و زمان لازم را برای بازسازی توانمندی‌های تهران فراهم می‌کند. در این میان، اسرائیل بیم دارد که خویشتنداری امروز، تنها به ایجاد ایرانی قوی‌تر در فردا بینجامد. بنابراین، جنگ همان‌گونه که بوده ادامه خواهد یافت. هیچ راه‌حل جامعی وجود نخواهد داشت. هیچ توافق صلح پایداری در کار نخواهد بود. اما ازآنجاکه وضعیت موجود برای هر طرف قابل تحمل است و از آنجا که طرفین فاقد قدرت به دست گرفتن دست بالا هستند، هیچ تشدید فوق‌العاده و دراماتیکی نیز رخ نخواهد داد. نه تهران و نه واشنگتن شکست نخواهند خورد. بااین‌حال، هیچ‌کس هم پیروز نخواهد شد.
به باور واعظ، ایالات‌متحده تصور می‌کرد در کنار اسرائیل به‌سرعت پیروز خواهد شد. پیش‌بینی‌ها در کنار موج ترورها نادرست از آب درآمد. مقامات ترور‌شده به‌سرعت جایگزین شدند و ایران دست به تلافی علیه دشمنانش زد. دارایی‌های نظامی آمریکا در پایگاه‌های پراکنده این کشور در سراسر خلیج فارس هدف قرار گرفت. کنترل تنگه هرمز به دست ایران افتاد. مقام‌های آمریکایی این ناکامی‌ها را کوچک جلوه داده‌اند. اما بسیار بعید است که اسرائیل و آمریکا بتوانند تهران را مجبور به سازش بر سر هر موضوع مهمی کنند. البته ایالات‌متحده بعد جدیدی به تهاجم خود داده است: تحریم‌ها در کنار محاصره سواحل جنوبی ایران. اقدام در تنگ‌تر کردن دسترسی ایران به بازارهای جهانی نیز بعید است نظام مستقر در تهران را متقاعد کند. مقام‌های آمریکایی ممکن است امیدوار باشند که با فقیرتر شدن جمعیت ایران، نظر تهران تغییر کند. ایالات‌متحده می‌تواند نیروهای زمینی وارد میدان کند. اما چنین عملیاتی احتمالاً به تلفات بسیار بیشتر آمریکا منجر شده و قیمت انرژی را از این هم بالاتر خواهد برد. واشنگتن می‌تواند حملات هوایی علیه اهداف عمده زیرساختی انجام دهد و خساراتی نسلی به شبکه انرژی، سیستم‌های حمل‌ونقل و ارتباطات و سایر تاسیسات ایران وارد کند. اما تهران دست به تلافی مشابه علیه شرکای آمریکایی در خلیج فارس خواهد زد که آن هم هزینه‌های انرژی را جهش خواهد داد. در حال حاضر، تهران احتمالاً ترجیح می‌دهد هزینه‌های سنجیده‌ای را به ایالات‌متحده تحمیل و اهرم‌های فشار را حفظ کند.
کشورهای عربی خلیج فارس نیز در همین حال در حال بازطراحی دکترین‌های امنیتی خود هستند. آنها به این نتیجه رسیده‌اند که پیوندهای نزدیک با ایالات‌متحده آنها را به هدف تبدیل می‌کند. اما بعید است کمر به اخراج واشنگتن ببندند. ایالات‌متحده با همه کاستی‌هایش هنوز تنها کشوری است که میزانی از پشتیبانی نظامی را برای آنها فراهم می‌کند. افزون بر این، یک بی‌اعتمادی میان ایران و کشورهای خلیج فارس به وجود آمده است. در عوض، این کشورها احتمالاً دست به «پوشش ریسک» خواهند زد. آنها پیوندهای دیپلماتیک و اقتصادی قوی‌تری با ایران ایجاد خواهند کرد به این امید که این کشور را متقاعد کنند از ضربه زدن به آنها دست بردارد. اما پیوندهای امنیتی و اقتصادی خود را با واشنگتن حفظ خواهند کرد. در همان حال، تلاش خواهند کرد تا پدافندهای موشکی داخلی قوی‌تری توسعه دهند، زیرساخت‌های خود را مقاوم‌سازی کنند، مسیرهای جایگزین صادرات انرژی ایجاد کنند و ذخایر استراتژیک بزرگ‌تری از نفت، گاز و تسلیحات بسازند. منطقه همچنین ممکن است تلاش کند از پیوندهای خود هم با ایران و هم با ایالات‌متحده برای میانجیگری در منازعه استفاده کند.
راه خروج از منازعه
آلیسون مینور که از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ به‌عنوان معاون فرستاده ویژه ایالات‌متحده در امور یمن خدمت کرده و نِیت سوانسون که از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ مدیر امور ایران در شورای امنیت ملی آمریکا بود، در مقاله‌ای در فارن افرز نوشتند، برای همه طرف‌های درگیر، جنگ در ایران یک شکست استراتژیک بوده است. ایالات‌متحده و اسرائیل ثابت کردند که نمی‌توانند با زور به اهداف خود برسند. نظام سیاسی مستقر در تهران نیز نشان داد که می‌تواند در برابر بمباران‌های شدید مقاومت کند. در تئوری، درغلتیدن این جنگ به یک بن‌بست دردناک باید راه را برای دستاوردهای دیپلماتیک هموار کند. اما هر دو طرف ثابت کرده‌اند که قادر به دادن امتیازات لازم برای دستیابی به یک توافق نیستند. در عوض، به‌نظر می‌رسد آنها وضع موجودِ متقابلاً مخرب را ترجیح می‌دهند؛ وضعیتی که توهم «پیروزی دست‌یافتنی» را زنده نگه می‌دارد و هر طرف می‌تواند آن را با درد و رنج مداومی که به دشمن وارد می‌کند توجیه کند. در نتیجه، به‌جای حرکت به سمت یک توافق، هر دو طرف در حال تهدید به حملات مجدد هستند.
اما یک راه آبرومندانه وجود دارد تا طرفین خود را از این منازعه بیرون بکشند: یک آتش‌بس با میانجیگری و مدیریت کشورهای عربی خلیج فارس. این توافق با ارائه کمک‌های اقتصادی از سوی کشورهای خلیج فارس به ایران در ازای لغو محدودیت‌های تهران بر تنگه هرمز آغاز می‌شود. این امر به‌نوبه خود به ایالات‌متحده اجازه می‌دهد تا محاصره خود را لغو کند. کشورهای خلیج فارس همچنین باید متعهد شوند اقداماتی انجام دهند که واشنگتن را از، ازسرگیری حملات به ایران در آینده بازدارد. در این میان، نه ایالات‌متحده و نه ایران نیازی به دادن امتیازات مستقیم به یکدیگر ندارند و هر دو از دردناک‌ترین سازش‌ها اجتناب خواهند کرد. برای مثال، ایالات‌متحده مجبور نخواهد بود کمپین «فشار حداکثری» خود را لغو کند و ایران نیز مجبور نخواهد بود با محدود کردن برنامه هسته‌ای خود موافقت کند. سپس کشورهای حوزه خلیج فارس می‌توانند از اهرم‌های خود برای حفظ آتش‌بس استفاده کنند تا زمانی که شرایط برای یک توافق جامع‌تر فراهم شود.
ایفای نقش به‌عنوان ضامن آتش‌بس، هزینه‌ها و خطراتی دارد، اما این کشورها دلایل خوبی برای پذیرش آن دارند. آنها بخشی از میدان نبردی هستند که جنگ در آن جریان دارد؛ و اگر این درگیری به‌طور نامحدود ادامه یابد، می‌تواند الگوهای اقتصادی و سیاسی را که این کشورها بر پایه آنها بنا شده‌اند به‌شدت تهدید کند. تضمین آتش‌بس کار آسانی نخواهد بود. این امر مستلزم آن است که کشورهای حوزه خلیج فارس بر عدم انسجام درونی خود غلبه کنند، ایران احیای اقتصادی را در اولویت قرار دهد، و ایالات‌متحده نیز فضای لازم برای دستیابی به توافق را به کشورهای خلیج فارس بدهد. به باور مینور و سوانسون، یک مشکل بزرگ‌تر وجود دارد که می‌توان آن را مشکل «حیثیتی» نامید. ترامپ برای توجیه جنگ و تصمیم برای خروج از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵، خواستار امتیازات گسترده‌ای از سوی تهران است. ایران نیز به‌نوبه خود تمایلی ندارد به مزایایی کمتر از آنچه در یادداشت تفاهم ماه ژوئن از ایالات‌متحده دریافت کرده بود قانع شود. کشورهای حوزه خلیج فارس نمی‌توانند اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای ایران را حل‌وفصل کنند. اما می‌توانند با کمک به حل سایر مسائل اساسی، صلح نسبی را به ارمغان بیاورند. برای مثال، آن شرکا می‌توانند شکلی از بودجه‌های بشردوستانه و بازسازی را به ایران اعطا کنند. ایران نیز در مقابل، حملات به کشتی‌های در حال تردد در تنگه و خودِ کشورهای حوزه خلیج فارس را متوقف خواهد کرد. در پاسخ به توقف حملات ایران به تجارت دریایی، ایالات‌متحده محاصره خود را لغو خواهد کرد و کشورهای حوزه خلیج فارس و ایران یک سازوکار موقت رفع تنش برای کشتیرانی ایجاد خواهند کرد که نقش ایران را در این آبراه به رسمیت بشناسد. ایالات‌متحده ممکن است از سپردن مذاکرات با ایران به کشورهای حوزه خلیج فارس برآشفته شود. اما درنهایت، مقامات آمریکایی باید بتوانند این توافق را یک پیروزی جلوه دهند. درواقع، از برخی جهات، توافق با میانجیگری کشورهای خلیج فارس دقیقاً همان نوع سیاست خارجی «اول آمریکا»ست که ترامپ وعده داده بود. این توافق به منطقه اجازه می‌دهد تا بار مدیریت تحولات را (ازجمله مسئولیت ارائه بیشتر امتیازات لازم) به دوش بکشد.
ایران نیز به‌نوبه خود نه‌تنها به منافع اقتصادی قابل توجهی دست می‌یابد، بلکه ممکن است هدف خود را در راستای کاهش نفوذ ایالات‌متحده در منطقه پیش ببرد. پس از همه اینها، اگر اسرائیل یا ایالات‌متحده در آینده توافقی را زیر پا بگذارند، این امر تنها به افول اعتبار و نفوذ واشنگتن نزد شرکای عربش سرعت خواهد بخشید. ایران بارها شفاف‌سازی کرده که اولویت اصلی‌اش در مورد جنگ، پایان دادن به آن طبق شرایطی است که احتمال منازعات آینده را کاهش دهد. تا حدی، ایران پیش از این نیز با شوکی که به اقتصاد جهانی وارد کرد، به این معیار دست یافته است. در صورت پایان جنگ، دفعه بعدی که یک نخست‌وزیر اسرائیل از یک رئیس‌جمهور آمریکا بخواهد با حمله به ایران موافقت کند، آن رئیس‌جمهور باید میان بی‌ثباتی اقتصاد جهانی با منافع امنیتی اسرائیل یکی را انتخاب کند. اسرائیل ممکن است مستقل از ایالات‌متحده دست به اقدام بزند، اما انجام این کار خطر آسیب بیشتر به روابط آمریکا و اسرائیل را به همراه دارد و بدون چتر حمایتی آمریکا، انتقام‌جویی ایران را به جان می‌خرد.
این توافقات دوجانبه ممکن است در کوتاه‌مدت به کاهش رنج برخی کشورهای خلیج فارس کمک کند، اما در رسیدگی به تنش‌زدایی کامل با ایران یا حل پیامدهای جهانی ناشی از اختلافات مربوط به تنگه هرمز ناکام می‌ماند. علاوه‌بر این، این توافقات به ایران اجازه می‌دهد تا با ایجاد شکاف میان کشورهای خلیج فارس، مطالبات خود را بالا ببرد. برای دستیابی به یک توافق کارآمد، کشورهای حوزه خلیج فارس نیازمند بهبود انسجام داخلی خود هستند. گفتن این سخن آسان‌تر از عمل به آن است، آن هم با توجه به تنش‌ها میان دو بازیگر اصلی یعنی عربستان و امارات. اما این منطقه توان حل این مسئله را دارد. بهبود انسجام میان کشورهای خلیج فارس نیازمند حل تنش‌ها و رقابت‌های دوجانبه بزرگ‌تر میان پایتخت‌های منطقه نیست؛ این امر تنها نیازمند توافقی است که مسئله ایران را از آن تنش‌ها جدا کرده و به این ضرورت مشترک بپردازد. بنابراین، کشورهای حوزه خلیج فارس باید به‌صورت دسته‌جمعی روی خطوط قرمز مرتبط با ایران توافق کنند و درباره نحوه اجرای آنها هماهنگ شوند.
حتی اگر کشورهای خلیج فارس بر اختلافات داخلی خود غلبه کنند، تهران و واشنگتن ممکن است از امضای توافق سر باز بزنند. ایران ممکن است به این نتیجه برسد که کنترل تنگه و قدرتش در خفه کردن بازارهای انرژی بهترین ضمانت امنیتی اوست. یک توافق جامع با ایران امروز امکان‌پذیر نیست. نتیجه فقط با میانجیگری خلیج فارس بر سر تنگه هرمز امکان‌پذیر است. درواقع، این ممکن است تنها راه برای متوقف کردن بن‌بست دردناکی باشد که ممکن است سال‌ها به طول بینجامد و خسارات فزاینده‌ای به بازارهای جهانی وارد کند.
لورنس دی. فریدمن، استاد مطالعات جنگ در کینگز کالج لندن، در مقاله‌ای در فارن افرز نوشت، با وجود تاریخ طولانی از درگیری‌های طولانی‌مدت، استراتژیست‌های نظامی همچنان تفکر خود را حول جنگ‌های کوتاهی شکل می‌دهند که قرار است همه چیز در روزها یا حتی ساعات اولیه نبرد تصمیم‌گیری شود. براساس این الگو، هنوز هم می‌توان استراتژی‌هایی را طراحی کرد که دشمن را با سرعت، جهت و بی‌رحمی حمله اولیه غافلگیر کند. آنچه آشکار است این است که در میان افزایش تنش‌ها میان ایالات‌متحده و طیفی از مخالفان، یک عدم تطابق حیاتی در برنامه‌ریزی دفاعی وجود دارد. با اذعان به تمایل جنگ‌ها به طولانی شدن، برخی استراتژیست‌ها نسبت به خطرات افتادن در دام پندار نادرست «جنگ کوتاه» هشدار داده‌اند. استراتژیست‌ها با تاکید بر جنگ‌های کوتاه، بیش از حد به برنامه‌های نبرد اولیه تکیه می‌کنند که ممکن است در عمل نتیجه ندهد و پیامدهای تلخی به همراه داشته باشد.
عدم آمادگی برای جنگ‌های طولانی، آسیب‌پذیری‌های خاص خود را ایجاد می‌کند. برای گذار از یک جنگ کوتاه به یک جنگ طولانی‌مدت، کشورها باید تقاضاهای متفاوتی را بر ارتش خود و بر جامعه به‌طور کل تحمیل کنند. هنگامی که برنامه‌ریزان نظامی می‌پذیرند که هر جنگ بزرگ معاصری ممکن است به‌سرعت به پایان نرسد، موظف به اتخاذ طرز فکر متفاوتی می‌شوند. جنگ‌های کوتاه با هر منبعی که در آن زمان در دسترس باشد کلید می‌خورد؛ جنگ‌های طولانی مستلزم توسعه قابلیت‌هایی هستند که با الزامات عملیاتی در حال تغییر هماهنگ باشند. جنگ‌های کوتاه ممکن است تنها اختلالات موقت در اقتصاد و جامعه یک کشور ایجاد کنند و نیازی به خطوط تامین گسترده ندارند؛ جنگ‌های طولانی خواستار استراتژی‌هایی برای حفظ حمایت مردمی، اقتصادهای کارآمد و راه‌های امن برای تسلیح مجدد، انبار کردن و تامین مجدد نیروها هستند. جنگ‌های طولانی همچنین مستلزم تطبیق و تکامل مداوم هستند: هرچه یک درگیری طولانی‌تر شود، فشار برای نوآوری در تاکتیک‌ها و فناوری‌هایی که ممکن است به یک پیشرفت بینجامد، بیشتر می‌شود. حتی برای یک ابرقدرت، عدم آمادگی برای این چالش‌ها و سپس برآمدن برای رویارویی با آنها می‌تواند فاجعه‌بار باشد. یک نظریه کارآمد پیروزی، مستلزم استراتژی است که در آن اهداف نظامی و سیاسی با یکدیگر هماهنگ باشند. دست‌کم گرفتن منابع سیاسی و همچنین نظامی دشمن، یکی از دلایل اصلی شکست استراتژی‌های جنگ کوتاه است. در تفسیر جنگ معاصر، تمایز میان «پیروزی» و «نباختن» حیاتی بوده، اما درک آن دشوار است.
