بیداری غولهای خفته
تغییر مسیر دو اقتصاد بزرگ آفریقا
نیجریه و آفریقای جنوبی، دو اقتصاد بزرگ در کشورهای جنوب صحرای آفریقا هستند که تقریباً یکسوم تولید ناخالص داخلی منطقه را تولید میکنند. متاسفانه، هر دو کشور در دهه گذشته دچار رکود شدهاند. مردم آفریقای جنوبی و نیجریه بهطور متوسط امروز فقیرتر از سال ۲۰۱۵ هستند. از آنجا که هر کشور باید سهمی در تقویت قدرت منطقه خود در آفریقا داشته باشد، عملکرد ضعیف آنها پیشرفت را در سراسر قاره کند کرده است. بنابراین بیدار شدن غولهای خفته آفریقا ظاهراً خبر خوبی است. در آفریقای جنوبی، سیاستهای احتیاطی به کاهش تورم به 2 /3 درصد در سال ۲۰۲۵ انجامید که پایینتر از هر زمان دیگری در ۲۱ سال گذشته است. همچنین برای اولینبار در بیش از ۱۶ سال، بدهی دولتی این کشور تعدیل شد. اصلاحات باعث شد شرکتهای دولتی مانند شرکت برق اسکوم در معرض نیروهای بازار قرار بگیرند و سرمایه خصوصی به سمت پروژههای انرژی جذب شود.
در همین حال، نیجریه بسیاری از نرخهای رسمی ارز را که سرمایهگذاران را گیج و سردرگم میکرد، کنار گذاشته و اجازه داده است که ارزش نایرا (واحد پول نیجریه) تا حد زیادی از سوی نیروهای بازار تعیین شود. همچنین این کشور به یارانههای سوختِ فلجکننده بودجه و آلاینده محیط زیست پایان داده است. امنیت بهتر در دلتای نیجر و مشوقهای هدفمند نیز به تولید نفت جان تازهای بخشیدهاند. اگر روند بهبود در آفریقای جنوبی و نیجریه پایدار بماند، به حس خوشبینی فزایندهای در مورد کل آفریقا دامن خواهد زد. سریعترین رشدها در طول دو دهه گذشته در این قاره متعلق به اقتصادهای کوچکتری مانند رواندا، ساحل عاج، اتیوپی و تانزانیا بوده است. اگر بزرگترین اقتصادها سریعتر رشد کنند و تقاضا برای مواد معدنی همچنان بالا بماند -و تولید در کشورهایی مانند کنگو، گینه و زامبیا افزایش یابد- ممکن است تولید ناخالص داخلی آفریقا در سالهای بیشتری از آسیا پیشی بگیرد. طبق پیشبینیهای صندوق بینالمللی پول این اتفاق در سال 2026 رخ خواهد داد.
اما هنوز برای شادمانی خیلی زود است. باید منتظر ماند تا حالوهوای بهتر به نرخ رشد قابلتوجه بالاتری تبدیل شود. برای اینکه این اتفاق بیفتد، هر دو غول آفریقا باید تلاشهای اصلاحات خود را دو برابر کنند. عملیات وولیندللا (Operation Vulindlela)، یک گروه ویژه که از سوی سیریل رامافوسا، رئیسجمهور اصلاحطلب اما کند آفریقای جنوبی، تشکیل شده است، باید موفقیت در بخش برق را در سایر بخشهای اقتصاد، بهویژه تدارکات حملونقل و آب تکرار کند. کسبوکارها از اینکه اینقدر قطعی برق ندارند، خوشحال هستند، اما نگرانیهای دیگری وجود دارند. تلاش بیشتری برای مبارزه با جرائم سازمانیافته لازم است. قوانین با تضعیف حقوق مالکیت یا الزام شرکتها به رعایت اهداف نژادی، مانع از توسعه سرمایهگذاری میشوند، و سیاست خارجی بیملاحظهای که از رژیمهای سرکشی مانند روسیه حمایت میکند خطر لکهدار کردن برند کشور را به همراه میآورد.
نیجریه حتی راه طولانیتری در پیش دارد. این کشور باید هزینههای بیهوده را مهار کند تا بودجه بیشتری برای آموزش و زیرساختها در دسترس باشد. نظام مالیاتی جدید آن که با هدف افزایش درآمد بسیار ضروری طراحی شده به دلیل اجرای نادرست و دخالتهای ریاستجمهوری با مشکل مواجه شده است. تنوعبخشی به اقتصاد و دوری از هیدروکربنها نیز مغفول مانده است. الیگارشیهای دارای ارتباطات سیاسی بهراحتی میتوانند رقابت را مهار کنند.
رشد سریعتر، حل سایر مشکلات را آسانتر میکند. برای مثال, نرخ بیکاری آفریقای جنوبی با ۳۲ درصد، یکی از بالاترین نرخها در جهان است. در نیجریه نسبت به هر جای دیگر، افراد بیشتری با کمتر از سه دلار در روز زندگی میکنند و این کشور از هند هم عقب مانده است.
سیاستهای ملایم این برهه ممکن است دوام نداشته باشد. نیجریه در سال ۲۰۲۷ انتخابات برگزار میکند که میتواند دولت را به ارائه پیشنهادهای کوتاهمدت وسوسه کند. دولت ائتلافی آفریقای جنوبی نیز در آن سال مورد آزمایش قرار خواهد گرفت، زیرا احتمالاً آقای رامافوسا بهعنوان رهبر کنگره ملی آفریقا، بزرگترین حزب، با کسی جایگزین خواهد شد که کمتر مورد اعتماد و کمتر اصلاحطلب است. اگر ائتلاف فرو بریزد، عوامگرایان فاسدی که آفریقای جنوبی را در زمان رئیسجمهور قبلی ویران کردند از فرصت استفاده خواهند کرد. بنابراین در هر دو کشور، فوریت ضروری احساس میشود. غولهای خفته آفریقا شروع به بیدار شدن کردهاند. الان وقت فشار دادن دکمه چرت نیست.
