شرطبندی به اندازه هنگکنگ
جامعهای غیرآزاد در نقش مرکز مالی
پس از ۱۱۰ سال بقا، مسجد جامع کوچک در هنگکنگ از تخریب بهدست بسازوبفروشها در امان مانده است. این بنای تاریخی که در سال ۲۰۲۲ رسماً بهعنوان یک بنای تاریخی اعلام شد، بقای خود را مدیون وضعیت ژئوپلیتیک است. این مسجد سبز کمرنگ، با طاقهای نوکتیز و مناره ظریفش که درختان انجیر هندی بر آن سایه افکندهاند، مستقیماً از یک کتاب مصور بیرون آمده است. آسمانخراشها آن را احاطه کردهاند، اما باغهای آن آرامشی روستایی دارند. اولین مسجد در سال ۱۸۴۹ در این مکان ساخته شد و به بازرگانان و سربازان هندِ تحت سلطه بریتانیا، درست پس از تاسیس هنگکنگ بهعنوان یک مستعمره، خدمترسانی میکرد. اما در شهری که بیوقفه در حال تخریب و ساختوساز است ساختمانهای کمی فقط بهدلیل زیبایی نجات مییابند. نمازگزاران از یک کارزار دولتی برای تبدیل هنگکنگ به مقصدی مناسب برای مسلمانان سخن میگویند. جایی که در آن از گردشگری اسلامی گرفته تا رستورانهایی که غذای حلال سرو میکنند پیدا میشود.
سبزعلی خان توضیح میدهد که خاورمیانه پول دارد. این پسر ریشسفید از پدری پاکستانی و مادری چینی بیش از ۷۰ سال است که در محوطه مسجد زندگی میکند. از نظر او، جستوجوی بازارهای جدید «بسیار منطقی» است، زیرا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نقش «جنگجوی تعرفهای» را بازی میکند و غربیها «شایعاتی» مبنی بر فروپاشی نظام حقوقی مشترک هنگکنگ پخش میکنند.
با یک پیادهروی مختصر در سراشیبی منطقه تجاری مرکزی به دیپلماتهای غربی میرسیم که دیدگاه تیرهتری دارند. وزارت امور خارجه آمریکا در آخرین گزارش خود در مورد فضای سرمایهگذاری در این منطقه، قانون امنیتی را که در سال ۲۰۲۴ زیر فشار پکن تصویب شد متهم میکند که با «تعاریف بسیار گسترده و مبهم» خود از اصطلاحاتی مانند جاسوسی، اسرار دولتی و دخالت خارجی در امور هنگکنگ، اعتماد تجاری را تهدید میکند. اتحادیه اروپا پس از زندانی شدن دهها فعال دموکراسی و روزنامهنگار، از جمله مردی که بهدلیل پوشیدن تیشرتی با شعار اعتراضی به ۱۴ ماه زندان محکوم شد، «جذابیت بلندمدت هنگکنگ را بهعنوان یک مرکز تجاری بینالمللی» زیر سوال برده است.
تاکید بر تجارت تصادفی نیست. نمایندگان غربی با علم به اینکه هنگکنگ چگونه آرزوی تبدیل شدن به دروازه بازار آزاد به سرزمین اصلی چین و حفظ جایگاه سومین مرکز مالی بزرگ جهان را دارد، یک انتخاب دوگانه برای این منطقه ترسیم میکنند. آنها از هنگکنگ میخواهند که برای حفظ جایگاه خودخوانده خود بهعنوان «شهر جهانی آسیا»، حقوق اساسی خود را که هنگام پایان حکومت بریتانیا در سال ۱۹۹۷ از آن برخوردار بود، حفظ کند. همان حقوق اساسی که چین قول داده بود با عنوان «یک کشور، دو سیستم» نگه دارد. دولتهای غربی اعلام میکنند که در غیر این صورت، هنگکنگ در معرض خطر تبدیل شدن به یک شهر دیگر از سرزمین اصلی چین و از دست دادن اهمیت ویژه خود قرار میگیرد.
سالهاست که مقامات هنگکنگ منتقدان را به دروغگویی در مورد آزادیهای ازدسترفته متهم میکنند و اصرار دارند که «یک کشور، دو سیستم» با هدف ایمن و باثبات کردن هنگکنگ بهروزرسانی شده است، بهویژه پس از اعتراضات ضددولتی در سال ۲۰۱۹ که مقامات چینی آمریکا و سایر قدرتها را مقصر آن میدانند.
اکنون، رهبران هنگکنگ استدلال جدیدی دارند. در واقع، آنها انتخاب بین چینی بودن یا یک شهر جهانی بودن را رد میکنند؛ اگر «جهانی بودن» به همان معنای «غربی بودن» باشد. مقامات هنگکنگ اصرار دارند که این سرزمین میتواند بدون پایبندی به ارزشهای لیبرال و دموکراتیک رونق بگیرد. آنها خاطرنشان میکنند که مدیران صندوقهای غربی، که چندی پیش چین را «غیرقابل سرمایهگذاری» مینامیدند، در طول سال گذشته میلیاردها دلار را در مجموعهای از موفقترین شرکتهای چینی که در بورس اوراق بهادار هنگکنگ فهرست شدهاند سرمایهگذاری کردهاند.
همزمان، با توجه به رقابت بلندمدت آمریکا و چین، هنگکنگ در حال تنوعبخشی به فعالیتهای اقتصادی خود است. رهبران این کشور هیاتهایی را به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، جنوب شرقی آسیا و فراتر از آن اعزام کردهاند تا شرکتهای بزرگ، سرمایهگذاران و دفاتر خانوادگی را جذب کنند. مقامات اوراق قرضه اسلامی منتشر کردهاند و خدمات حقوقی و مالی این شهر را به کشورهای درگیر در طرح کمربند و جاده چین ارائه میدهند. یک متخصص مستقر در هنگکنگ، کمک به کارآفرینان چینی برای تجارت و جذب سرمایه در خلیج فارس را شرح میدهد.
در ماه اکتبر، مقامات ارشد چینی سازمان بینالمللی میانجیگری را افتتاح کردند. این نهاد مستقر در هنگکنگ، به ریاست معاون وزیر امور خارجه چین، اختلافات میان دولتها یا شرکتها را با استفاده از سنتهای چینی گفتوگو و همزیستی مسالمتآمیز حلوفصل خواهد کرد. کنیا، نیکاراگوئه، پاکستان و ونزوئلا از اولین اعضای آن هستند.
اگرچه این نهاد جدید خوشخیم به نظر میرسد، دیپلماتهای غربی نگراناند که چین در حال ترویج دیدگاه ترجیحی خود از حکومت به کشورهای جنوب جهان باشد که شامل مصالحههای فوق عملگرایانه و مبتنی بر منافع است. در مقابل، دادرسی به سبک غربی بر اساس حقوق قانونی مطلق انجام میشود. مقامات چینی میگویند که این مرکز میانجیگری به خوبی با ابتکار حکومت جهانی یعنی مجموعهای از اصول غیرغربی که از سوی رهبر چین، شی جین پینگ، ترویج میشود همسو است. جان لی، مدیر اجرایی هنگکنگ، این سازمان را همسطح دیوان بینالمللی دادگستری و دیوان دائمی داوری لاهه اعلام میکند. این گفتار مایه تعجب نیست. دیوان داوری با صدور حکم علیه چین در مورد اختلافات ارضی در دریای چین جنوبی، چین را خشمگین کرد.
یک کشور، حکومت تکحزبی
رجینا ایپ، عضو شورای قانونگذاری و شورای اجرایی هنگکنگ، میگوید: «وقت آن رسیده است که از مقایسه هنگکنگ با مدل سیاسی که در سال ۱۹۹۷ استفاده میکرد دست برداریم.» از نظر او سیستم چندحزبی که بریتانیا بهجا گذاشت به عوامفریبی و اختلال عملکرد تبدیل شده است. هنگکنگ همچنان مشتاق تجارت با لندن، نیویورک و دیگر شهرهای غربی و ارائه یک سیستم حقوقی آشنا و قابلاعتماد به شرکتها -حداقل برای اختلافات تجاری- است. اما از نظر خانم ایپ، مناطقی مانند خاورمیانه، هم بازارهای روبه رشد و هم نشانههایی از یک نظم جهانی جدید را ارائه میدهند. او میگوید: «دوبی نمونه خوبی است. برای تبدیل شدن به یک قطب مالی، نیازی به دموکراسی به سبک غربی ندارید.» جهانی شدن در حال تغییر و تجزیه است، زیرا موازنه قدرت به نفع غرب تغییر میکند. هنگکنگ، که از زمان تاسیس خود یک دیگ ذوب تجارت بوده است، راههایی برای سود بردن از همه طرفها میبیند.
