دولت ترکیه و کردها
پایان چهار دهه جنگ؟
مذاکرات صلح ترکیه با حزب کارگران کردستان (پکک) در ماههای اخیر سرعت گرفته است. این حزب چهار دهه با ارتش ترکیه در حال جنگ بود. اعضای یک کمیسیون مجلس ترکیه که بر روند صلح نظارت دارند، در رویدادی تاریخی در 24 نوامبر با عبدالله اوجالان، رهبر زندانی این گروه، دیدار کردند. چند هفته قبل از آن، پکک اعلام کرده بود که مبارزانش از جنوب شرقی ترکیه عقبنشینی میکنند.
اما این روند به بنبست خورد. هر طرف ادعا میکند که دیگری باید گام بعدی را بردارد. مقامات ترکیه میگویند، تنها زمانی امتیازها را خواهند داد که پکک بهطور کامل خلعسلاح شود. این امتیازها شامل عضو احتمالی هزاران جنگجوی پکک مستقر در عراق و همچنین فعالانی است که به اتهامات تروریستی در ترکیه زندانی شدهاند. پکک بهنوبه خود میگوید تا زمانی که آقای اوجالان آزاد نشود هیچ اقدام جدیدی انجام نخواهد داد. اوجالان از سال 1999 در زندان است.
این رویا فعلاً دستیافتنی نیست. نظرسنجیها نشان میدهند که اکثر ترکها با اعطای یک نقش اصلی در مذاکرات به بنیانگذار پکک مخالفاند. آزادی او حتی غیرقابل قبولتر خواهد بود و واکنشهای ملیگرایانه منفی به همراه خواهد داشت. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، نمیخواهد چنین مخاطرهای را بپذیرد.
آزاد کردن صلاحالدین دمیرتاش، سیاستمدار کرد و نامزد سابق ریاستجمهوری میتوانست نشانهای از حسن نیت و کمتر بحثبرانگیز باشد. ترکیه برخلاف احکام دادگاه حقوق بشر اروپا از سال 2016 او را در زندان نگه داشته است. آقای دمیرتاش پیش از زندانی شدن از منتقدان سرسخت و تاثیرگذار آقای اردوغان بود و اکنون مرد قدرتمند ترکیه میترسد که اگر او را آزاد کند از همانجایی که رهایش کرده بود ادامه دهد. آقای دمیرتاش هیچ کاری برای آرام کردن این نگرانیها انجام نمیدهد. او اخیراً از سلولش نوشت: «من اینجا را با سربلندی ترک خواهم کرد یا تا آخرین روز عمرم در اینجا میمانم».
در همین حال، روند صلح شکافها و اختلافات میان آقای اردوغان و دولت باغچلی، شریک ائتلافی او را برملا میکند. آقای باغچلی، رهبر حزب جنبش ملیگرا (MHP) است و قصد دارد مذاکرات را پیش ببرد و آقای دمیرتاش و دیگر رهبران کرد را آزاد کند. در مقابل، آقای اردوغان حاضر است در صورت شکست مذاکرات از این فرآیند دست بشوید. آقای باغچلی 77ساله میخواهد صلح با پکک را بهعنوان میراثی از خودش برجای گذارد، اما برای آقای اردوغان این صلح وسیلهای برای رسیدن به یک هدف است. ممکن است او بهدنبال آن باشد که پس از پایان دوره فعلی در سال 2028 همچنان بر مسند قدرت بماند، اما چنین امری به تغییر قانون اساسی یا انتخابات زودهنگام نیاز دارد.
ترکیه امیدوار بود که تعهد پکک به خلعسلاح، شورشیان کرد در سوریه را مجبور کند دولت کوچکی را که در شمال شرقی این کشور تشکیل دادهاند برچینند. به نظر میرسید اوضاع در ماه مارس به این سمت پیش میرفت. در آن زمان نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) به رهبری کردها پذیرفتند که با دولت دمشق ادغام شوند، اما این گروه عجلهای برای اجرای این توافق ندارد. بیمیلی آنها زمانی بیشتر شد که نیروهای وفادار به دولت سوریه حملات وحشیانهای را علیه علویها و دروزیها انجام دادند که دو اقلیت بزرگ در سوریهاند.
ترکیه نیروهای دموکراتیک سوریه را بهعنوان پکک در لباس میش میبیند و حداقل در محافل غیرعمومی نشان میدهد که این نگرانیها را تحمل نمیکند. دولت آقای اردوغان مجدداً از نیروهای دموکراتیک سوریه خواست تا به توافق ماه مارس پایبند بماند یا برای رویارویی با تانکهای ترکیه آماده شود. ستونهایی از ارتش ترکیه در یک نمایش قدرت در 8 دسامبر به شمال سوریه وارد شدند، هرچند ارتش آن را یک «مانور معمولی» نامید. بعید است ترکیه حمله جدیدی علیه نیروهای دموکراتیک سوریه انجام دهد، زیرا این کار به معنای نابودی روند صلح خواهد بود. بااینحال، چنین حملهای غیرقابل تصور هم نیست.
تعداد زیاد بازیگران مختلف و نگرانیهای طرفین مدیریت مذاکرات دولت با پکک را دشوار میکند. نعمان کورتولموش یکی از اعضای ارشد حزب حاکم آقای اردوغان، اخیراً گفت، «مرحله بعدی خطرناکترین مرحله خواهد بود». سیاستمداران کرد خوشبینترند و میگویند، این روند از قبل به نتایجی رسیده است. پ کک با انحلال موافقت و ترکیه دستگیریهای گسترده و اخراج شهرداران و فعالان کرد را متوقف کرده است. تونجر با قرخان، رئیس حزب برابری و دموکراسی خلقها، حزب اصلی کردهای این کشور میگوید، «مشکلاتی هست، اما این روند در مسیر خود قرار دارد». تخمین زده میشود که 15 میلیون کرد ترکیه و میلیونها کرد سوریه بهدرستی این گفتار امیدوار باشند.
