صدور دستور مذاکره با آمریکا
آیا عربستان از حمله آمریکا به ایران حمایت میکند؟
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، دستور صریحی برای بررسی و اقدام در جهت مذاکره با ایالاتمتحده صادر کرده است. این دستورالعمل که از سوی خبرگزاریهای داخلی از جمله فارس و تسنیم گزارش شده، نشاندهنده تحرک جدید دیپلماتیک در پرونده هستهای و منطقهای است. رئیسجمهور در صفحه شخصی خود در شبکه ایکس با اشاره به درخواست دولتهای دوست در منطقه برای پاسخ به پیشنهاد رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد: به وزیر خارجه دستور دادم در صورت وجود فضای مناسب و عاری از تهدید و به دور از توقعات بیمنطق، زمینه مذاکره عادلانه و منصفانه بر اساس اصل عزت، حکمت و مصلحت را در چهارچوب منافع ملی فراهم کند. به گزارش فارس، این دستور بهطور مشخص خط قرمزهای ایران، از جمله ضرورت وجود فضای مناسب و عاری از تهدید و پرهیز از توقعات بیمنطق را ترسیم میکند.
همچنین، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه در ترکیه اعلام کرد، جمهوری اسلامی آماده ورود مجدد به مذاکرات هستهای عادلانه و منصفانه است. وی تاکید کرد که ایران هیچگاه بهدنبال سلاح هستهای نبوده و آماده اعتمادسازی درباره صلحآمیز بودن برنامه خود است. عراقچی شرط اصلی برای مذاکره را ایجاد فضایی بدون تهدید و بر اساس منافع متقابل و احترام دانست و گفت مذاکره در سایه تهدید امکانپذیر نیست. او همچنین گفت که توان دفاعی و موشکی ایران موضوع مذاکره نخواهد بود. وزیر خارجه از مشورت با مقامات ترکیه و دیگر کشورهای منطقه برای فراهم کردن مقدمات چنین مذاکراتی استقبال کرد.
از سوی دیگر، گزارشهای متناقضی درباره زمان و مکان احتمالی دور جدید مذاکرات در جریان است. خبرگزاریهای غربی از جمله رویترز و وبسایت آکسیوس ادعا کردند که دیداری بین عراقچی و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، روز جمعه در استانبول ترکیه برگزار خواهد شد. اکسیوس این دیدار را نتیجه تلاشهای دیپلماتیک مصر، قطر و ترکیه دانسته است. ایسنا نیز در تحلیلی به نقل از منابع خود، از سفر وزیر خارجه قطر به تهران و تلاشهای کشورهایی مانند ترکیه، مصر و قطر برای میزبانی یا تسهیل گفتوگوها خبر داد. بااینحال، هیچ مقام رسمی ایرانی این ادعاهای رسانهای را تایید نکرده و به گزارش تسنیم، مکان و زمان قطعی این دیدار نهایی نشده است.
در سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در گفتوگو با فاکس نیوز و به نقل از تسنیم، مدعی شد ایران با ما گفتوگو میکند و افزود: خواهیم دید که آیا میتوانیم کاری انجام دهیم یا خیر؟ این در حالی است که روزنامه الاخبار در گزارشی به نقل از ایسنا، از جزئیات پیشنهاد جدید مصر برای مذاکره خبر داد و نوشت که عبدالفتاح سیسی، رئیسجمهور مصر، در تماس با دکتر پزشکیان و نیز در دیدار با ترامپ در داووس، بر راهحلهای دیپلماتیک بهعنوان تنها گزینه ممکن تاکید کرده است. این گزارش حاکی از مشارکت کشورهایی مانند ترکیه و عربستان سعودی در تدوین یک طرح مذاکرهای است.
درنهایت، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، در کنفرانس خبری روز دوشنبه به نقل از ایسنا، شایعات درباره انتقال اورانیوم غنیشده ایران را به خارج از کشور رد کرد و گفت این موضوع یکی از موضوعاتی است که در مذاکره در مورد آن تعیین تکلیف میشود نه قبل از مذاکره. این موضع، بر عزم ایران برای حفظ دستاوردهای هستهای و مذاکره از موضع اقتدار صحه میگذارد. همچنین والاستریت ژورنال در گزارشی مدعی شد وزرای امور خارجه عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی، مصر، پاکستان و عمان برای پیوستن به مذاکرات ایران و آمریکا دعوت شدهاند.
نگرانی تلآویو از مذاکرات آمریکا و ایران
رژیم صهیونیستی از محدود شدن احتمالی مذاکرات واشنگتن و تهران به پرونده هستهای و نادیده گرفته شدن موضوع موشکهای بالستیک و حمایت ایران از گروههای مقاومت، ابراز نگرانی عمیق کرده است. این نگرانیها همزمان با سفر استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، به سرزمینهای اشغالی و دیدار وی با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تشدید شده است.
به گزارش ایسنا و به نقل از روزنامههای عبری، مقامات اسرائیلی برنامه موشکی ایران را یک «تهدید وجودی» میدانند و از آمریکا انتظار دارند در مذاکرات نهتنها بر محدودیتهای هستهای، بلکه بر کاهش تعداد و برد موشکهای ایران و توقف حمایت آن از گروههای مقاومت تاکید کند. نگرانی تلآویو این است که واشنگتن ممکن است تنها به یک توافق هستهای جزئی بسنده کند و سایر اولویتهای امنیتی اسرائیل را نادیده بگیرد.
این تحولات در آستانه یک دیدار دیپلماتیک مهم رخ میدهد. قرار است ویتکاف پس از سفر به اسرائیل و امارات، روز جمعه در ترکیه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار کند. این نشست که نتیجه تلاشهای دیپلماتیک چند کشور منطقه از جمله ترکیه، مصر و قطر توصیف شده، اولین تماس مستقیم مقامات دو کشور از زمان فروپاشی دور قبلی مذاکرات خواهد بود.
حمایت وزیر دفاع عربستان از حمله آمریکا به ایران
رسانه آمریکایی آکسیوس مدعی شده است که خالد بنسلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، در جلسات خصوصی خود در واشنگتن از اقدام نظامی آمریکا علیه ایران حمایت کرده است. بر اساس گزارش این رسانه که به چهار منبع حاضر در جلسه استناد کرده، وزیر دفاع عربستان در یک جلسه توجیهی خصوصی در واشنگتن گفته است اگر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به تهدیدهای خود علیه ایران عمل نکند، رژیم تهران جسورتر و قویتر خواهد شد.
این ادعا در حالی مطرح میشود که مواضع رسمی و اعلامی عربستان سعودی در قبال تشدید تنشها با ایران همواره محتاطانه بوده و بر هشدار درباره عواقب جنگ و تاکید بر راهحل دیپلماتیک متمرکز بوده است. پیش از این نیز محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، نگرانی خود را از اقدام نظامی احتمالی آمریکا به ترامپ اعلام کرده بود. گزارش آکسیوس این تغییر ادعایی در موضع ریاض را یک تغییر عمده توصیف کرده است.
در همین حال، منابع دیگری اشاره کردهاند که وزیر دفاع عربستان در جلسات خود در واشنگتن، بدون درک روشنی از استراتژی یا اهداف دولت ترامپ در قبال ایران، جلسات را ترک کرده است. همچنین تحلیل شده که ممکن است این تغییر ادعایی در موضع سعودیها ناشی از این تصمیم باشد که آنها مصمم شدهاند ترامپ قصد حمله دارد و نمیخواهند بهعنوان مخالف این اقدام دیده شوند.
در تناقض با این ادعاهای گزارششده، مواضع رسمی ریاض بر احترام به حاکمیت ایران و جستوجوی یک راهحل دیپلماتیک تاکید دارد. این گزارشها در شرایطی منتشر میشوند که منطقه شاهد تنشهای فزاینده بوده و ترامپ دستور افزایش حضور نظامی آمریکا را در خلیج فارس داده است، اگرچه مقامات کاخ سفید بر بررسی گزینه دیپلماسی نیز تاکید دارند.
ادعای عجیب ترامپ در مورد نفت ایران
درحالیکه صادرات نفت ایران به هند تقریباً صفر است، ترامپ از جایگزینی نفت ایران با ونزوئلا، از سوی هند خبر داد! به گزارش تسنیم، هند یکی از بزرگترین واردکنندگان نفت خام در جهان است و بخش قابلتوجهی از نیاز انرژی خود را با واردات نفت تامین میکند. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در اظهاراتی اعلام کرد که از هند خواسته بهجای خرید نفت از ایران، از نفت ونزوئلا استفاده کند. این اظهارنظر ترامپ، مورد استقبال رسانههای معاند قرار گرفت و امروز تیترهای خبری در این رسانهها با عنوان «هند بهجای خرید نفت از ایران، از ونزوئلا نفت میخرد» منتشر شده است. اما بررسی آمار واردات نفت هند نشان میدهد، اساساً هند در سالهای اخیر از جمله مشتریان بزرگ نفت ایران نبوده است. هند سال 2019 خرید نفت ایران را متوقف کرد. این کشور که از مشتریان قدیمی و اصلی نفت ایران بوده، پس از اعمال تحریمهای یکجانبه ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری، پس از دریافت مدتی معافیت تحریمی، واردات رسمی خود را از ایران به صفر رساند. در سالهای اخیر هند روزانه حدود 7 /4 تا 5 میلیون بشکه نفت خام وارد کرده و این واردات از چندین کشور مختلف تامین میشود. بزرگترین کشور صادرکننده نفت به هند، روسیه است که روزانه بین 5 /1 تا 8 /1 میلیون بشکه نفت به هند میفروشد. در سال 2023 هند حدود 25 میلیارد دلار و در سال 2024 حدود 43 میلیارد دلار نفت از روسیه خریداری کرد.
نفت ونزوئلا از کنترل دولت خارج شد
ونزوئلا با امضای قانونی جدید، کنترل انحصاری دولت بر صنعت نفت را پس از نزدیک به دو دهه کاهش داد. این اقدام که به دستور دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت این کشور انجام شد، راه را برای سرمایهگذاری و مدیریت خصوصی در این بخش حیاتی هموار میکند. این تغییر عمده کمتر از یک ماه پس از دستگیری نیکلاس مادورو، رئیسجمهور پیشین، در عملیات نظامی آمریکا رخ داده است.
بر اساس قانون جدید، انحصار شرکت دولتی نفت (PDVSA) در تولید و فروش نفت پایان مییابد و شرکتهای خصوصی میتوانند کنترل کامل عملیات را با هزینه و ریسک خود بر عهده بگیرند. این قانون همچنین حل اختلافات از طریق داوری مستقل را مجاز میشمارد، که ضمانتی کلیدی برای جذب سرمایهگذاران خارجی محسوب میشود. این اصلاحات همزمان با کاهش قابلتوجه تحریمهای نفتی آمریکا علیه ونزوئلا صورت گرفته است. وزارت خزانهداری آمریکا مجوز عمومی جدیدی صادر کرده که تراکنشهای گستردهای را با صنعت نفت ونزوئلا برای نهادهای آمریکایی مجاز میکند، هرچند مشارکت شرکتهای وابسته به کشورهایی مانند روسیه، ایران یا کوبا را ممنوع کرده است.
دولت ونزوئلا امیدوار است این اصلاحات، سرمایهگذاری خارجی مورد نیاز برای احیای صنعت نفتِ دچار مشکلشده این کشور را جذب کند. رودریگز این تغییر را «گامی تاریخی» توصیف کرده است. بااینحال، برخی تحلیلگران نسبت به شفافیت اندک روند تصویب قانون و چالشهای لجستیک و سرمایهای عظیم برای بازسازی این صنعت هشدار دادهاند.