تحرک نزولی
چرا نظام اجرایی توان اصلاحات را از دست داده است؟
در این فصل، سه گزارش از سه زاویه متفاوت، بخشی از واقعیت پیچیده اقتصاد و جامعه ایران را بررسی می‌کنند. گزارش نخست با ارائه چکیده‌ای از گزارش شاخص تحول برتلسمن ۲۰۲۶ به این پرسش پاسخ می‌دهد که چرا دولت ایران، توان طراحی و اجرای اصلاحات را از دست داده است؟ گزارش ریشه مشکل را تنها در تحریم‌ها و فشار خارجی نمی‌بیند و بر فرسایش ظرفیت حکمرانی، سیاست‌گذاری کوتاه‌مدت، ضعف یادگیری نهادی، حامی‌پروری و تخصیص ناکارآمد منابع تاکید می‌کند. از نگاه گزارش، کاهش سرمایه اجتماعی و نبود اجماع بر سر مسیر توسعه، اصلاحات پرهزینه را دشوار کرده و انزوای بین‌المللی نیز امکان دسترسی به سرمایه و فناوری را محدود کرده است. دومین گزارش میان «هم‌اندیشی» و «اجماع» تمایز می‌گذارد و مشکل سیاست‌گذاری ایران را در تورم گفت‌وگو و فقر اجماع می‌داند. به باور نویسنده، هم‌فکری بدون مذاکره بر سر منافع، هزینه‌ها و مسئولیت‌ها به تصمیم اجرایی نمی‌انجامد. عبور از این چرخه مستلزم مذاکره، توافق‌های محدود و الزام‌آور، نمایندگی اجتماعی و حافظه نهادی است. گزارش سوم نیز به واکاوای دلایل تنش در روابط ایران و عربستان اختصاص دارد. نویسنده با مرور تاریخ روابط دو کشور، رقابت بر سر نفوذ و نظم منطقه‌ای را عامل پایدار این نوسان می‌داند؛ رقابتی که تحولات عراق، سوریه، لبنان و یمن آن را تشدید کرده است. در‌عین‌حال، عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس، ضمن نگرانی از ایران، به‌دنبال مدیریت تنش و ایجاد موازنه‌ای چندلایه‌اند و از ورود به تقابل مستقیم پرهیز می‌کنند.
