متولد اردیبهشت
بانک دی به چه منظور تاسیس شد؟
میگویند اگر یک بانک یا موسسه مالی، شمع تولد 15سالگیاش را فوت کند، یعنی به سن بلوغ مالی رسیده است. حالا تصور کنید، بانک دی شمع 16سالگیاش را فوت کرده است. بانکی که در یکی از روزهای اردیبهشت سال 1389 متولد شد و اکنون، پس از 16 سال، تجربههای زیادی از بازسازی و ارزشآفرینی را در سابقه خود دارد. بانک دی در این سالها، فرازوفرودهای بسیاری را پشت سر گذاشته است؛ روزهایی سخت با چالشهای کوچک و بزرگ که بانکهای ایرانی در این سالها گرفتارش بودهاند. بانک دی توانست با اصلاح ساختار مالی، حذف اضافهبرداشت از بانک مرکزی، کاهش مطالبات غیرجاری، رشد منابع، توسعه خدمات بانکی، افزایش درآمدهای کارمزدی و مولدسازی داراییها، تصویری تازه از یک بانک پویا و در حال بلوغ ارائه دهد. بانکی که نهفقط در شاخصهای عملکردی رشد کرده، بلکه در خدمترسانی به خانواده معظم شهدا و ایثارگران نیز تلاش کرده ماموریت اجتماعی خود را با کیفیتی بالا ادامه دهد. شانزدهمین سالگرد تاسیس بانک دی فقط یک مناسبت تقویمی نیست؛ روایت مسیری است که با ایستادگی کارکنان، اعتماد مشتریان، همراهی سهامداران و حمایت جامعه ایثارگری معنا پیدا کرده است. امروز «دی» در آغاز فصل تازهای ایستاده؛ فصلی که در آن، ثبات، شفافیت، سودآوری و ارزشآفرینی، مهمترین واژههای آینده بانک خواهند بود. اما بانک دی چگونه بهوجود آمد و چه چشماندازی پیشرو دارد؟ این گزارش به بهانه فرا رسیدن 18 اردیبهشت، تلاش میکند تا داستان فرازوفرودهای این بانک را روایت کند.
تولد دی
بانک دی از دل یک نیاز متولد شد. نیازی که سالها در میان خانوادههای معظم شهدا، جانبازان، آزادگان و ایثارگران کشور احساس میشد. پس از سالها ایثار، فداکاری و ازخودگذشتگی مردان و زنانی که امنیت و آرامش امروز ایران را رقم زدند، ضرورت شکلگیری نهادی اقتصادی و مالی که بتواند بخشی از مطالبات، نیازها و دغدغههای این جامعه بزرگ را پاسخ دهد، بیش از گذشته احساس میشد. درواقع، بانک دی فقط یک بنگاه اقتصادی نبود که با هدف فعالیت در بازار پول و سرمایه ایجاد شود، بلکه ایده شکلگیری آن، ریشه در یک نگاه اجتماعی، حمایتی و هویتی داشت. در سالهایی که نظام بانکی کشور به سمت خصوصیسازی و توسعه بانکهای غیردولتی حرکت میکرد، این پرسش جدی مطرح شد که چرا جامعهای با این گستردگی و اهمیت، سهم مستقلی در شبکه بانکی کشور نداشته باشد؟ خانواده شهدا و ایثارگران، علاوهبر جایگاه ارزشی و اجتماعی، بخشی مهم از سرمایه انسانی کشور بودند و بسیاری از آنان در حوزههای اقتصادی، تولیدی، خدماتی و اجتماعی فعالیت میکردند. از سوی دیگر، بخش زیادی از نیازهای این جامعه، از تامین مالی و دریافت تسهیلات گرفته تا خدمات روزمره بانکی، نیازمند نگاهی متفاوت و متناسب با شرایط آنان بود. همین نگاه، بهتدریج ایده تاسیس بانکی را شکل داد که بتواند علاوهبر فعالیت حرفهای در عرصه بانکداری، ماموریتی انسانی و ملی را نیز دنبال کند. بانک دی با همین فلسفه پا به عرصه گذاشت. بانکی که نامش نیز از مفهوم روشنایی، امید و آغاز گرفته شده بود. قرار بود «دی» فقط یک نام تجاری نباشد، بلکه نشانهای از تداوم حیات، حرکت و بازگشت امید باشد. سهامداران اولیه بانک عمدتاً از میان جامعه ایثارگری و نهادهای مرتبط با این حوزه بودند و همین موضوع باعث شد بانک از همان ابتدا هویتی متفاوت از بسیاری از بانکهای دیگر داشته باشد. ماموریت اصلی آن، ایجاد بستری امن و قابلاعتماد برای ارائه خدمات مالی، حمایت از فعالیتهای اقتصادی ایثارگران و ایفای نقش موثر در توسعه اقتصادی کشور بود.
اما شکلگیری بانک دی فقط به انگیزههای حمایتی محدود نمیشد. در آن دوره، اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به توسعه نهادهای مالی کارآمد نیاز داشت. افزایش رقابت در شبکه بانکی، گسترش خدمات نوین مالی، توسعه بانکداری الکترونیک و ضرورت تامین مالی پروژههای اقتصادی، ایجاب میکرد بانکهای تازهنفس با ایدهها و ساختارهای جدید وارد میدان شوند. بانک دی نیز تلاش کرد از همان ابتدا، خود را بانکی مدرن، چابک و آیندهنگر معرفی کند. ترکیب این نگاه حرفهای با ماموریت اجتماعی، هویت ویژهای برای بانک ساخت؛ هویتی که آن را از یک موسسه صرفاً اقتصادی فراتر میبرد. در سالهای ابتدایی فعالیت، بانک دی با استقبال قابلتوجهی روبهرو شد. بسیاری از خانوادههای ایثارگران و حتی بخشهای مختلف اقتصادی، این بانک را نمادی از اعتماد و تعلق دانستند. توسعه شعب، جذب منابع، ارائه خدمات نوین و ورود به حوزههای مختلف اقتصادی، مسیر رشد بانک را هموار کرد. اما مانند بسیاری از نهادهای اقتصادی کشور، بانک دی نیز از تحولات و چالشهای اقتصاد ایران دور نماند. نوسانات اقتصادی، فشارهای ناشی از تحریمها، مشکلات ساختاری نظام بانکی و پیچیدگیهای بازار پول، دورههایی دشوار را پیشروی بانک قرار داد. گاهی این چالشها تا جایی پیش رفت که آینده بانک با ابهامهایی همراه شد و نگرانیهایی درباره تداوم فعالیت آن شکل گرفت. بااینحال، آنچه باعث شد بانک دی همچنان پابرجا بماند، تنها حمایت سهامداران یا ساختار حقوقی آن نبود، بلکه سرمایهای عمیقتر در پشت این مجموعه وجود داشت؛ سرمایهای به نام اعتماد. جامعهای که بانک دی برای آن شکل گرفته بود، این بانک را فقط یک موسسه مالی نمیدید، بلکه بخشی از هویت و سرمایه اجتماعی خود میدانست. همین پیوند عاطفی و اجتماعی، در کنار تلاش مدیران و کارکنان، زمینهای را فراهم کرد تا بانک مسیر بازسازی و اصلاح را آغاز کند.
دی؛ آنچه هست
بانک دی در مسیر تحول و ارزشآفرینی، با تمرکز بر اصلاح ساختار مالی، توسعه بازار، بهبود خدمات و افزایش بهرهوری عملیاتی، مجموعهای از اقدامات راهبردی را به اجرا گذاشت که نتیجه آن بهبود شاخصهای عملکردی، کاهش ریسک، رشد منابع و ارتقای جایگاه بانک در نظام بانکی کشور بود. در این مسیر، بانک دی موفق شد اضافهبرداشت ۲۵همتی باقیمانده از سنوات گذشته و استقراض از منابع بانک مرکزی را پس از هزار و 173 روز، با توسعه بازارها، جذب مشتریان جدید، تمرکز بر بازارهای مالی کلان، جذب منابع از حوزه نفت و پتروشیمی، احیای مشتریان راکد و افزایش منابع ارزی و ریالی، در دوم اردیبهشت ۱۴۰۴ به صفر برساند؛ روندی که تاکنون نیز ادامه پیدا کرده است. همزمان، شاخصهای عملیاتی بانک طی یک دوره ۱۴ماهه جهش چشمگیری را تجربه کرد؛ بهگونهای که منابع بانک از ۵۹ همت به ۱۶۶ همت، مانده تسهیلات از ۲۲ همت به ۶۷ همت، ضمانتنامهها از 8/ 2 همت به ۳۶ همت و اعتبارات اسنادی از 1/ 0 همت به ۲۸ همت افزایش یافت. بانک دی همچنین در شاخص رشد منابع، رتبه نخست را در میان بانکهای خصوصی کشور بهدست آورد. رشد ۱۸۱درصدی منابع، رشد ۲۰۳درصدی مانده تسهیلات و رشد ۱۲۶۴درصدی مانده تعهدات، بخشی از دستاوردهای این دوره بود. روند منابع بانک نیز از ۵۹۰ هزار میلیارد ریال در دی ۱۴۰۳، به بیش از ۱۶۹۱ هزار میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴ رسید. در حوزه مدیریت داراییها، بانک با اجرای برنامه مولدسازی، اقداماتی نظیر تشکیل کمیته ویژه مولدسازی با ریاست مدیرعامل، ایجاد مدیریت امور مستغلات و املاک، بهرهگیری از ظرفیت مشاوران بیرونی و تعیین تکلیف املاک و داراییهای بزرگمقیاس را عملیاتی کرد. در نتیجه این اقدامات، 4/ 15 همت از ۴۶ همت دارایی غیرمولد به دارایی مولد تبدیل شد. همچنین سود واگذاری کوهستان پارک مشهد و املاک متقابل به ۱۳ همت و سود واگذاری بخشی از سهام نیروگاه دماوند و بیمه دی به 6/ 11 همت رسید. در بخش وصول مطالبات نیز، بانک با ایجاد کمیته ویژه وصول مطالبات، اصلاح ساختار مدیریت وصول، تجهیز شرکتهای تخصصی و تعیین تکلیف پروندههای مهم، موفق شد نسبت مطالبات غیرجاری (NPL) را از ۲۴ درصد به پنج درصد کاهش دهد. مانده مطالبات غیرجاری نیز از ۵۱,893 میلیارد ریال به ۴۸,827 میلیارد ریال رسید. رشد درآمدهای کارمزدی نیز نقش مهمی در بهبود وضعیت عملیاتی بانک ایفا کرد. مجموع کارمزدهای بانک از ۳,432 میلیارد ریال به ۲۵,180 میلیارد ریال افزایش یافت که معادل رشد ۴۹۸درصدی بود. در این میان، کارمزد ارزی با رشد ۱۴۹۳درصدی، کارمزد تعهدات با رشد ۱۰۱۲درصدی و سایر کارمزدها با رشد ۲۱۲درصدی همراه شد و توانست بخش مهمی از هزینههای عمومی و اداری بانک را پوشش دهد. بانک دی در حوزه بازار سرمایه نیز با افزایش شفافیت اطلاعات و مدیریت اثربخش سهام، موفق شد نماد معاملاتی خود را از تابلوی نارنجی فرابورس به تابلوی زرد بازگرداند. همچنین با حمایت از حقوق سهامداران، شناوری سهام بانک پنج درصد کاهش یافت. در بخش توسعه مشتریان، تعداد مشتریان حقیقی بانک طی ۱۴ ماه، از سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر به سه میلیون و ۳۵۰ هزار نفر افزایش یافت که نشاندهنده رشد 4/ 4درصدی تعداد مشتریان و رشد ۳۲درصدی منابع این بخش بود. تعداد مشتریان حقوقی نیز از ۱۸ هزار و ۲۸۵ مشتری به ۲۲ هزار و ۲۱۱ مشتری رسید که معادل رشد ۲۱درصدی تعداد مشتریان و رشد ۴۶۵درصدی منابع مشتریان حقوقی است. در بخش تسهیلات، بیش از ۲۶ هزار میلیارد ریال تسهیلات در قالب ۴۵ هزار فقره برای مسکن، اشتغال، خودرو، ازدواج و فرزندآوری جامعه ایثارگری پرداخت شد. همچنین پرداخت وام بدون ضامن تا سقف ۵۰۰ میلیون ریال، ارائه تسهیلات طرح شاهد تا سقف یک میلیارد تومان و پرداخت هشت هزار میلیارد ریال تسهیلات به پرسنل بنیاد شهید و امور ایثارگران انجام شد. در بخش خدمات غیرتسهیلاتی نیز بانک دی با خرید ۱۳ همت اوراق درمان جامعه ایثارگران، افزایش تعداد باجههای خدمترسانی به ۲۶۲ باجه، ایجاد مدیریت مستقل بانکداری ویژه ایثارگران، جذب نیرو از خانواده معظم شهدا و ایثارگران و صدور چهار هزار و 441 فقره حواله واردات خودرو برای جانبازان، نقشی موثر در توسعه خدمات تخصصی به جامعه ایثارگری ایفا کرد. همچنین حمایت مادی از نخبگان خانواده شهدا و ایثارگران در قالب «طرح پروانه» از دیگر اقدامات این بانک بود. مجموع این کارها، روایت بانک دی از عبور از چالشها و حرکت به سوی سودآوری، پایداری مالی، بهبود کیفیت خدمات و خلق ارزش برای سهامداران، مشتریان و جامعه ایثارگری کشور است.
دی؛ آنچه باید باشد
زمانی که بانک دی تاسیس شد، این پرسش مطرح بود که چرا این بانک تاسیس شده و آیا نمونه مشابهی در دنیای خارج وجود دارد؟ این پرسش از رئیسکل وقت بانک مرکزی در همایش پولی و بانکی مطرح شد و پاسخ او این بود که در بسیاری از کشورها، نمونههایی شبیه به فلسفه شکلگیری بانک دی وجود دارد. وجه مشترک این بانکها آن است که برای حمایت از یک گروه اجتماعی خاص، جامعه ایثارگران، نظامیان، کهنهسربازان یا کارکنان بخشهای حساس حاکمیتی ایجاد شدهاند و علاوهبر فعالیت اقتصادی، یک ماموریت اجتماعی و هویتی را نیز دنبال میکنند. در آمریکا، یکی از شناختهشدهترین نمونهها، شرکت خدمات مالی «یواسایای» است؛ مجموعهای مالی و بیمهای که در ابتدا برای افسران ارتش آمریکا تاسیس شد. این نهاد بهدلیل آنکه بسیاری از نظامیان امکان دسترسی عادی به خدمات مالی و بیمهای نداشتند، شکل گرفت و بهمرور به یکی از بزرگترین موسسههای مالی ویژه نیروهای مسلح، کهنهسربازان و خانوادههای آنان تبدیل شد. فلسفه شکلگیری یواسایای شباهت زیادی به ایده اولیه بانک دی دارد؛ یعنی پاسخ به نیازهای مالی گروهی که نقشی ویژه در امنیت و هویت ملی کشور داشتهاند. در ترکیه نیز بانکهایی مانند «واکیفبانک» ریشه در بنیادها و نهادهای اجتماعی دارند. بخشی از فلسفه این بانکها، حمایت از اقشار خاص و ایفای نقش توسعهای و اجتماعی در کنار بانکداری تجاری است. هرچند بهصورت مستقیم مختص نظامیان و کهنهسربازان نیستند، اما شباهت مهم آنها با بانک دی در پیوند میان ماموریت اقتصادی و مسئولیت اجتماعی است. در روسیه، بانکهایی وجود دارند که بهصورت ویژه خدمات مالی گستردهای به نظامیان و بازنشستگان ارتش عرضه میکنند و بخشی از ساختار مالی مرتبط با نیروهای دفاعی کشور محسوب میشوند. در چین نیز برخی بانکها و صندوقهای مالی، بهطور تخصصی برای حمایت از خانوادههای نظامیان، جانبازان جنگ و کارکنان نهادهای حاکمیتی فعالیت میکنند. حتی در برخی کشورهای اروپایی، موسسههای اعتباری و تعاونیهای مالی ویژه نیروهای مسلح یا خانوادههای آنان وجود دارد. برای مثال در فرانسه و آلمان، نهادهای مالی وابسته به انجمنهای نظامیان بازنشسته یا کارکنان بخش دفاعی، خدمات مالی ترجیحی و حمایتی ارائه میکنند. اما تفاوت مهم بانک دی با بسیاری از این نمونهها در این است که این بانک از ابتدا تلاش کرد هم یک بانک تجاری کامل باشد و هم هویت خود را بر پایه خدمت به جامعه ایثارگری تعریف کند. درواقع، بانک دی نهفقط یک صندوق حمایتی است و نه یک بانک خصوصی؛ بلکه ترکیبی از بانکداری حرفهای و ماموریت اجتماعی است. همین ویژگی، آن را در نظام بانکی ایران به نمونهای خاص تبدیل کرده است. به بیان دیگر، در دنیا نمونههایی از بانکهای وابسته به جامعه نظامیان، کهنهسربازان یا گروههای اجتماعی خاص وجود دارد، اما بانک دی را میتوان نسخه ایرانی چنین ایدهای دانست.
چنانچه پیش از این شرح داده شد، امروز اگر از خود بپرسیم بانک دی برای چه بهوجود آمد، پاسخ فقط در اعداد و شاخصهای مالی خلاصه نمیشود. بانک دی برای آن بهوجود آمد که نشان دهد اقتصاد میتواند با مسئولیت اجتماعی پیوند بخورد. بهوجود آمد تا جامعهای که بزرگترین سرمایههای خود را برای کشور فدا کرده، در نظام اقتصادی نیز صاحب سهم، صدا و پشتوانهای مطمئن باشد. بهوجود آمد تا مفهوم بانکداری را از یک رابطه صرفاً مالی، به رابطهای مبتنیبر اعتماد، هویت و همراهی تبدیل کند. بانک دی اکنون پس از 16 سال، دیگر فقط یک بانک نیست؛ روایت نسلی است که خواست پس از سالها ایثار، در عرصه اقتصاد نیز نقشی فعال و اثرگذار داشته باشد. روایت مجموعهای که در میان بحرانها زمین نخورد، دوباره برخاست و تلاش کرد میان سودآوری اقتصادی و مسئولیت اجتماعی تعادل برقرار کند. شاید مهمترین دلیل ماندگاری بانک دی نیز همین باشد؛ اینکه ریشههای آن فقط در سرمایه مالی شکل نگرفته، بلکه با حافظه جمعی و اعتماد مردمی گره خورده است که هنوز هم «دی» را بخشی از خود میدانند.
در سالهای اخیر، بانک دی وارد مرحلهای تازه از حیات خود شده است. مرحلهای که میتوان آن را دوران بازآفرینی و بازگشت به ریل اصلی بانکداری حرفهای دانست. اصلاح ساختار مالی، کاهش اضافهبرداشت از بانک مرکزی، کنترل مطالبات غیرجاری، توسعه خدمات بانکی، افزایش شفافیت، مولدسازی داراییها و تمرکز بر سودآوری عملیاتی، بخشی از اقداماتی بود که بانک برای عبور از بحرانها انجام داد. در کنار این تحولات، بانک تلاش کرد ماموریت اولیه خود را نیز فراموش نکند و همچنان خدماتی ویژه به خانواده شهدا و ایثارگران عرضه کند؛ از تسهیلات حمایتی گرفته تا توسعه بانکداری ویژه و ارائه خدمات اختصاصی. اقتصاددانان بر این باورند که بانک دی برای تثبیت جایگاه خود باید سه مسیر را همزمان دنبال کند:
نخست، تکمیل اصلاحات مالی و رسیدن به سودآوری پایدار
دوم، تبدیل شدن به بانکی چابک و فناورمحور با خدمات مدرن و رقابتی
سوم، حفظ هویت اجتماعی خود بهعنوان بانک مورداعتماد خانوادههای شهدا و ایثارگران.
موفقیت بانک دی زمانی کامل میشود که بتواند میان بانکداری حرفهای و ماموریت اجتماعی تعادل پایدار برقرار کند.
