زوال یک توافق

82 سال از کنفرانسی می‌گذرد که در نیوهمپشایر، در پایان جنگ جهانی دوم، تلاش کرد برای جهانی پس از جنگ نقشه‌ای تازه ترسیم کند. برتون وودز در ظاهر یک توافق مالی بود، اما در باطن، بازطراحی معماری قدرت در جهان مدرن به‌شمار می‌رفت. پس از آن، دلار به محور مبادلات جهانی تبدیل شد و نهادهایی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، نقش نگهبانان نظم جدید را بر عهده گرفتند.

اما امروز، در جهانی که زنجیره‌های ارزش درهم ‌تنیده‌اند و فناوری‌های مالی مرزهای سنتی پول را جابه‌جا کرده‌اند، این پرسش دوباره مطرح شده است که آیا آن نظم هنوز کار می‌کند؟ بحران مالی ۲۰۰۸، همه‌گیری کرونا، جنگ‌های تجاری و تشدید رقابت چین و آمریکا نشان داده‌اند که مرکز ثقل اقتصاد جهانی دیگر یک‌دست و بی‌رقیب نیست.

چین، که زمانی صرفاً بازیگر حاشیه‌ای در نظام برتون وودز بود، حالا در حال ایجاد یک نظام پرداخت جهانی برای جایگزین سوئیفت است و در کنار آن توانسته آسه‌آن را به‌عنوان حوزه جغرافیایی اقتصادی خودش تعریف کند. و به این ترتیب، به‌تدریج در حال بازتعریف قواعد بازی است. در سوی دیگر، دلار همچنان ارز مسلط باقی مانده، اما بیش از گذشته با ابزارهای سیاست خارجی و امنیتی گره خورده است.

پرونده ویژه این شماره داستان برتون وودز را روایت می‌کند اما در پی یافتن پاسخ پرسش مهم‌تری است. آیا جهان به سمت یک هژمونی تازه حرکت می‌کند یا به باور فرهاد نیلی به یک همزیستی خواهیم رسید؛ به‌طوری که به یک نظام مالی بدیل خواهیم رسید که دیگر تک‌قطبی نخواهد بود.