بیماری نفتی

در اوایل دهه 1350 قیمت نفت در بازارهای جهانی جهشی بی‌سابقه داشت که باعث شد کشورهای صادرکننده نفت، از جمله ایران ناگهان با درآمدی سرشار مواجه شوند. چند برابر شدن درآمدهای ارزی، این تصور را ایجاد کرد که کشور در آستانه یک جهش بزرگ اقتصادی قرار گرفته است. در چنین فضایی، نشست اقتصادی گاجره در اواخر تیر و نشست رامسر در اوایل مرداد ۱۳۵۳ با حضور شاه، نخست‌وزیر، مقامات سازمان برنامه، بانک مرکزی، وزارت دارایی و جمعی از مسئولان برگزار شد. نشستی که قرار بود نقشه راه استفاده از این ثروت بی‌سابقه را ترسیم کند. در حالی که اقتصاددانان نسبت به تزریق این درآمدها به اقتصاد هشدار می‌دادند و معتقد بودند ظرفیت کافی برای جذب آن وجود ندارد، شاه و گروهی از مسئولان، از جمله فرماندهان نظامی باور داشتند که این درآمدها می‌تواند پروژه‌های عمرانی، صنعتی و نظامی را به‌سرعت جلو ببرد تا ایران در زمانی کوتاه به یکی از قدرت‌های اقتصادی جهان تبدیل شود. با این حال رشد این درآمدها در زمانه شوک نفتی جهانی و ظرفیت پایین اقتصاد داخلی، باعث رشد واردات، لطمه دیدن صنایع، افزایش تورم و بروز بیماری هلندی شد. توزیع نابرابر درآمد، سیاست‌های سرکوب بازار و البته فضاسازی روشنفکران به نارضایتی اجتماعی دامن زد و در نهایت ایران نه‌تنها از این فرصت طرفی نبست، که زمینه انقلاب نیز فراهم شد. حالا پرسش این است که آیا رفع تحریم و افزایش درآمدهای نفتی نیز ممکن است دوباره زمینه‌ساز بروز همان مشکلات شود؟