جنگ جهانی جوانان

جوانان جهان در سال 2026 بر سر یک دوراهی بزرگ قرار گرفته‌اند؛ از یک‌سو نمی‌خواهند «تماشاگر» محسوب شوند و تلاش می‌کنند «معمار آینده» باشند اما از سوی دیگر، با نابرابری‌های گسترده‌ای دست‌به‌گریبان خواهند بود. تورم، جان‌مایه زندگی‌شان را می‌بلعد، هوش مصنوعی شغل‌هایشان را از بین می‌برد و تغییرات اقلیمی، آینده وجودی‌شان را تهدید می‌کند. همه این بیم‌ها و امیدها در گزارش «نبض جوانان 2026» که همین یک ماه پیش از سوی مجمع جهانی اقتصاد منتشر شد، به چشم می‌خورد. این گزارش که معتبرترین سند تحلیلی مجمع جهانی اقتصاد در حوزه نسل جوان است و با نظرسنجی از چهار هزار و 574 جوان 18 تا 30ساله، از 144 کشور و 489 مکان روستایی، شهری و حتی اردوگاه‌های پناهندگان تدوین ‌شده، هم چالش‌ها را به ثبت رسانده و هم نشان می‌دهد نسل جوان چگونه نوآوری، ارزش‌محوری و اقدام جمعی را در بازسازی سیستم‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فناوری و زیست‌محیطی به کار می‌گیرد. موضوع زمانی جذاب می‌شود که گزارش ثابت می‌کند در حوزه اقتصادی، 2 /48 درصد جوانان، «گسترش نابرابری میان غنی و فقیر» را مهم‌ترین روند شکل‌دهنده آینده می‌دانند، 2 /57 درصد، تورم و بی‌ثباتی را بزرگ‌ترین تهدید زندگی شخصی تلقی می‌کنند و بیش از 70 درصد شاغلان جوان در کشورهای کم‌درآمد و متوسط هم در شغل‌های غیررسمی، ناامن یا کم‌درآمد مشغول به کار هستند. در چشم‌انداز سیاسی، 4 /59 درصد جوانان، افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک را مهم‌ترین روند پنج سال آینده جهان دانسته‌اند، اما در مقابل، با وجود نگرانی 51درصدی از فرسایش دموکراسی، 36 درصد جوانان آمادگی خود را برای بر عهده گرفتن مناصب سیاسی اعلام کرده‌اند. در حوزه فناوری، میزان پذیرش هوش مصنوعی شگفت‌انگیز است. 2 /59 درصد جوانانی که در نظرسنجی گزارش حضور داشته‌اند، به‌طور منظم از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. این رقم حتی در شمال و شرق آسیا به 69 درصد هم می‌رسد. در حوزه اجتماعی، داستان کمی متفاوت می‌شود. 95 درصد از جوانان بر این باورند که تعلق به جوامع هدفمند جوانان، فضای بسیار مطلوبی برای یادگیری، رشد و گفت‌وگو فراهم می‌کند. در این میان، 44 درصد جوانان از تنها ماندن هراس دارند. جوانان جهان، تغییرات اقلیمی و تخریب محیط زیست را بزرگ‌ترین تهدید جهانی می‌دانند و باور دارند که درگیری مسلحانه و تورم در جایگاه‌های بعدی قرار می‌گیرند. این یافته‌ها فقط بخشی از حقایق تلخ آینده‌ای است که پیش‌روی جوانان جهان قرار دارد. آنچه در ادامه می‌خوانید، نگاهی گسترده‌تر به چشم‌اندازی است که طی سال 2026 در مقابل جوانان قرار خواهد داشت.

چشم‌انداز اقتصادی جوانان

مجمع جهانی اقتصاد تاکید دارد که نابرابری‌های اقتصادی، دیگر در قالب آمارها جای نمی‌گیرد و به واقعیتی تلخ تبدیل شده‌ که زندگی میلیون‌ها جوان را تحت تاثیر قرار داده است. آن‌گونه که در تحلیل چشم‌انداز جوانان 2026 مطرح شده، ۷۱ درصد جمعیت جهان امروز در جوامعی زندگی می‌کنند که نابرابری در آنها رو‌به افزایش است. این شکاف، دیگر فقط میان فقیر و غنی نیست و نسل‌ها را نیز درگیر می‌کند. جوانان ۱۸ تا ۳۰ساله با هزینه‌های زندگی بالاتر، شغل‌های ناپایدار، مسکن گران و دسترسی سخت به سرمایه روبه‌رو هستند. این موارد، همان امکاناتی است که والدین این جوانان، در سنین پایین‌تر به‌راحتی در اختیار داشتند. از طرف دیگر، 3 /48 درصد از جوانان شرکت‌کننده در نظرسنجی، گسترش نابرابری را مهم‌ترین روند اقتصادی شکل‌دهنده آینده می‌دانند. 64 درصد جوانانی که در اروپا و آمریکای شمالی زندگی می‌کنند، بر این باور هستند که وضعیت اقتصادی بدتری نسبت به والدین خود دارند. این شرایط در آفریقای زیر صحرا و جنوب آسیا کمی متفاوت می‌شود. جوانان این مناطق، رشد کارآفرینی را قدرتمندترین نیروی اقتصادی در نظر می‌گیرند و با وجود همه محدودیت‌ها، به نوآوری و خوداتکایی امید بسته‌اند. فشارهای مالی هم بزرگ‌ترین نگرانی روزمره نسل جوان محسوب می‌شود. ۵۷ درصد جوانان، تورم و بی‌ثباتی اقتصادی را مهم‌ترین تهدید زندگی شخصی خود معرفی کرده‌اند. نکته قابل‌تامل این است که بیش از 70 درصد جوانان شاغل در کشورهای کم‌درآمد و متوسط، در مشاغل غیررسمی، ناامن یا کم‌درآمد کار می‌کنند. بیکاری جوانان هم سه برابر نسل‌های دیگر است. در شمال آفریقا و جنوب اروپا، نرخ بیکاری جوانان از ۲۵ درصد فراتر رفته و در شرق و جنوب آسیا نیز، موج فعالیت‌های فریلنسری کوتاه‌مدت هرچند باعث ایجاد انعطاف در زندگی جوانان شده، اما امنیت شغلی را از بین برده است. غنا یکی از کشورهای خاصی است که در این ارتباط می‌توان به‌عنوان مثال در نظر گرفت: «نزدیک به ۹۰ درصد فارغ‌التحصیلان دانشگاه در سال اول بعد از فارغ‌التحصیلی بیکار می‌مانند. اما طرح ویژه «اولین شغل من» که از سوی خود جوانان راه‌اندازی شده، با ترکیب آموزش مهارت، مربیگری و ارتباط با صنعت، توانسته ۶۰ درصد شرکت‌کنندگان را ظرف سه ماه به شغل برساند.» با تکیه بر این برنامه ویژه، جوانان تحصیل‌کرده غنا منتظر دیگران نمانده‌اند و خودشان دست‌به‌کار شده‌اند. نسل جوان متوجه شده که راه‌حل اصلی در «بازتعریف فرصت‌ها» نهفته است. جوانان دیگر به‌دنبال شغل ثابت و دریافت حقوق ماهانه نیستند. بسیاری از آنان با فعالیت‌های جانبی، فریلنسینگ و راه‌اندازی کسب‌وکارهای کوچک به‌ویژه در حوزه دیجیتال و خدمات، تنوع زیادی در درآمدهای خود ایجاد کرده‌اند. گزارش مجمع جهانی اقتصاد تاکید می‌کند که «خلاقیت فردی نمی‌تواند نابرابری ساختاری را جبران کند؛ یعنی جوانان، هر چقدر هم سخت کار کنند، باز هم بدون تغییر در قوانین، دسترسی به سرمایه و سیاست‌های اشتغال فراگیر، تلاش‌هایشان به جایی نمی‌رسد». از سوی دیگر، جوانان دست به بازتعریف کار زده‌اند. زمانی که در نظرسنجی‌ها از آنها پرسیده شد چه موضوعی را برای آینده خود مهم‌تر می‌دانند، نزدیک به 62 درصد «احساس هدفمندی» و بیش از 58 درصد نیز «تعادل زندگی» را بالاتر از مزایای سنتی مثل بیمه و بازنشستگی در نظر گرفته‌اند. جوانان، کار را فقط منبع درآمد نمی‌دانند؛ بلکه آن را وسیله‌ای برای اتصال به جامعه و زندگی می‌دانند. در چنین مسیری و بر اساس نظرسنجی‌هایی که مجمع جهانی اقتصاد انجام داده، بیش از 100 طرح ویژه جوان‌محور در حوزه اقتصاد شناسایی شده که 63 درصد آنها به‌طور مستقیم روی اشتغال و کارآفرینی تمرکز دارند. این نسل با وجود همه فشارهایی که روی دوش خود تحمل می‌کند، هیچ‌گاه منفعل ننشسته و با کارآفرینی، ایجاد تنوع در درآمد و جست‌وجوی هدف در کار، ساختن آینده‌ای را در دستور کار قرار داده که سیستم‌های قدیمی موفق به ساخت آن نشده‌اند. اگر سیاست‌گذاران، دولت‌ها و بخش خصوصی انرژی جوانان را جدی نگیرند و از آنان حمایت‌های واقعی انجام ندهند، این خلاقیت‌ها به بن‌بست خواهد خورد. در مقابل، درست است که نابرابری بین‌نسلی تهدیدی برای ثبات اقتصادی فردا به‌شمار می‌رود، اما اگر فرصت کارآفرینی واقعی به جوانان داده شود، همین نسل می‌تواند موتور محرک رشد عادلانه و پایدار باشد.

منتقدان سازنده سیاست

جوانان در آینده سیاستمداران خوبی خواهند شد. آنها در شرایط کنونی نیاز به رهبران پاسخگو در کشورها را یکی از خواسته‌های اصلی خود مطرح می‌کنند و در آینده نیز برای دستیابی به این خواسته، تلاش خواهند کرد. آنها که از 18سالگی عبور کرده و هنوز به 30سالگی نرسیده‌اند، نگاهی واقع‌بینانه‌ای به سیاست جهانی دارند. بر اساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، 4 /59 درصد از جوانانی که در نظرسنجی حضور داشته‌اند، افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک را مهم‌ترین روند سیاسی شکل‌دهنده پنج سال آینده می‌دانند. این رقم در اروپا و اوراسیا به 72 درصد می‌رسد. بخش زیادی از جوانان جهان، تنش‌های ژئوپلیتیک را از طریق شبکه‌های دیجیتال و وابستگی‌های اقتصادی نزدیک به زندگی روزمره خود درک می‌کنند. هر چند جوانان احتیاط خاصی در رویارویی با روندهای ژئوپلیتیک دارند، اما نگاه آنان به سیاست، منفی نیست. گزارش نشان می‌دهد ۵۱ درصد از پاسخ‌دهندگان، ریسک‌هایی مانند «بازگشت اقتدارگرایی» و «تضعیف هنجارهای دموکراتیک» همراه با «تشدید سیاست‌های ملی‌گرایانه و پوپولیستی» را پیش‌بینی کرده‌اند. در مقابل این افراد، 49 درصد جوانان اعتقاد دارند فرصت‌هایی مانند ظهور الگوهای نوآورانه حکمرانی، افزایش مشارکت مدنی، تقویت همکاری‌های بین‌المللی و حضور گروه‌های کمتر دیده‌شده در حوزه سیاست‌گذاری، از جمله اقداماتی هستند که سبب امید به اصلاح در حوزه‌های سیاسی می‌شود. جوانان یک حساسیت جدی هم دارند. آنها نگران کاهش اثربخشی دموکراسی هستند ولی درعین‌حال اعتقاد دارند دموکراسی به پایان کار نرسیده است. نسل جوان با وجود نگرانی از قطبی‌سازی و عقب‌گرد دموکراتیک، به پتانسیل‌های تجدید پیمان سیاسی باور دارد. به باور این قشر از جامعه، الگوهای حکمرانی نوآورانه و مشارکت گسترده‌تر، راه‌حل‌هایی است که سیستم‌های سیاسی می‌توانند با استفاده از آنها با شفافیت و فراگیری بیشتر بازسازی شوند. زمانی که گزارش مجمع جهانی اقتصاد از صداقت و همکاری به‌عنوان ویژگی‌های رهبری مورد اعتماد جوانان صحبت می‌کند، نشان داده می‌شود که جوانان بالاترین سطح اعتماد را به رهبران جامعه محلی دارند. ۶۰ درصد جوانان، رهبران جامعه را در ایجاد تغییر مثبت «بسیار موثر» یا «تا حدی موثر» ارزیابی کرده‌اند. درحالی‌که این رقم برای سران کشورها و دولت‌ها فقط ۲۴ درصد است. این فاصله نشان می‌دهد اعتماد به رهبری پیوسته، پاسخگو و نتیجه‌محور گرایش بیشتری دارد. در این گزارش، ویژگی‌های انتظار از رهبری مورد اعتماد نیز رتبه‌بندی شده و بر اساس آن، شفافیت و پاسخگویی با 4 /56 درصد در رده نخست فهرست قرار دارد. پس از آن، چشم‌انداز نوآورانه و تفکر بلندمدت با 3 /54 درصد جای می‌گیرد و تمایل به گوش دادن و همکاری با 41 درصد، شجاعت برای تصمیم‌گیری‌های دشوار با 4 /34 درصد، تعهد به عدالت با 3 /30 درصد و توانایی ارتباط شفاف با 6 /24 درصد در رتبه‌های سوم تا ششم قرار می‌گیرند. این موضوع بیان‌کننده نوعی خاص از رهبری است که جوانان در ذهن دارند: «رهبری که نزدیک به مردم باشد، پاسخگو باشد، همکاری کند و تفکر بلندمدت داشته باشد.» یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش، آمادگی جوانان برای ورود مستقیم به سیاست است. بیش از یک‌سوم (36 درصد) جوانانی که پاسخ داده‌اند، اعلام کرده‌اند به احتمال زیاد برای بر عهده گرفتن جایگاه‌های سیاسی نامزد خواهند شد. این آمار، کلیشه «بی‌تفاوتی سیاسی جوانان» را به چالش می‌کشد و اعتمادبه‌نفس این نسل در توانایی تغییر از درون سیستم را به نمایش می‌گذارد. درحالی‌که در سطح جهانی فقط 8 /2 درصد از نمایندگان پارلمان‌ها زیر ۳۰ سال سن دارند و در مقابل، جوانان، خود را برای پر کردن این شکاف آماده می‌کنند. گزارش چشم‌انداز جوانان در سال 2026 حدود 97 خلاقیت و ابتکار جوان‌محور در حوزه دموکراسی و مشارکت مدنی را شناسایی کرده که 46 درصد آنها بر توانمندسازی جوانان تمرکز دارند. پلت‌فرم Shaping Political Futures در نپال یکی از این اقدامات است که گفت‌وگوی میان شهروندان و دولت را تسهیل می‌کند. این پلت‌فرم همچنین جوانان را برای نامزدی در حوزه‌های سیاسی آموزش می‌دهد و موفق شده «اعتراض» را به «سیاست‌گذاری» تبدیل کند. توسعه‌دهندگان این پلت‌فرم اعتقاد دارند جوانان منتقد نیستند، بلکه تلاش می‌کنند سازنده باشند.

هوش مصنوعی؛ رقیب اما همراه

جوانان، نسبت به هوش مصنوعی، رویکردهایی با تناقض‌های همزمان دارند. هر چند از ابزارهای این تکنولوژی به‌عنوان یک همراه همیشگی استفاده می‌کنند، اما در مقابل، نگران از دست رفتن شغل‌هایشان به‌دلیل افزایش نفوذ امکانات هوش مصنوعی هستند. در بخش فناوری گزارش چشم‌انداز جوانان 2026، 60 درصد جوانان 18 تا 30ساله گفته‌اند به‌صورت منظم از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. یک‌سوم دیگر هم تاکید کرده‌اند هرازگاه، آزمایش‌هایی با استفاده از هوش مصنوعی انجام می‌دهند. البته اقلیت کوچکی وجود دارند که هنوز با ابزارهای هوش مصنوعی تعامل پیدا نکرده‌اند. میزان استفاده از هوش مصنوعی در مناطق مختلف جهان متفاوت است: «69 درصد جوانان شمال و شرق آسیا، 66 درصد جوانان خاورمیانه و شمال آفریقا، ۶۳ درصد جوانان آفریقای زیر صحرا، 5 /62 درصد جوانان اروپا و اوراسیا، 1 /55 درصد جوانان آمریکای لاتین، 9 /56 درصد جوانان جنوب آسیا و ۴۹ درصد جوانان آمریکای شمالی و کارائیب از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.» بر اساس این گزارش، پذیرش بسیار زیاد هوش مصنوعی از سوی جوانان، فرضیه تمرکز نوآوری دیجیتال در چند بازار خاص را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد نوآوری دیجیتال به رهبری جوانان جهانی شده است. از سوی دیگر، ۹۰ درصد پاسخ‌دهندگان یعنی نزدیک به ۹ نفر از هر ۱۰ نفر جوان، رشد سریع هوش مصنوعی را مهم‌ترین نیروی تحول‌آفرین فناوری در سال‌های آینده می‌دانند. این اجماع، هم خوش‌بینی به پتانسیل هوش مصنوعی و هم آگاهی از خطرات آن را گوشزد می‌کند. جوانان به‌عنوان «شهروندان دیجیتال»، کنجکاو، انطباق‌پذیر و خلاق توصیف شده‌اند که فعالانه با ابزارهای جدید کار می‌کنند. بااین‌حال، آشنایی با هوش مصنوعی فقط به معنای تخصص رسمی نیست: «بسیاری هنوز در آموزش‌های ساختارمند هوش مصنوعی شرکت نکرده‌اند و شکاف میان آزمایش و مهارت‌های گواهی‌شده عمیق است.» اما هوش مصنوعی یک چالش بسیار بزرگ برای جوانان ایجاد کرده است. 66 درصد جوانان بر این باورند که هوش مصنوعی در سه سال آینده، تعداد کسب‌وکارها را کاهش خواهد داد. بر اساس داده‌های آزمایشگاه اقتصاد دیجیتال استنفورد، اتوماسیون دلیل اصلی کاهش 13درصدی اشتغال نسبی در میان جوانان بوده است. در این میان، جایگاه‌های شغلی روتین و فرآیندمحور و البته در سطح تازه‌کار، بیشترین خطر را در کمین خود حس می‌کنند. نکته مهم این است که هوش مصنوعی، دانش کتابی را جایگزین می‌کند و در برابر جایگزین کردن دانش ضمنی، ناتوان محسوب می‌شود. در نتیجه، کارکنان سطح مبتدی بیشتر در معرض خطر قرار می‌گیرند و کارکنان باتجربه، با خطر کمتری روبه‌رو خواهند بود. در بخش دیگری از گزارش و در زمینه مهارت‌های آینده‌محور، 77 درصد راه‌حل‌های جوان‌محور بر فناوری‌های شتاب‌دهنده ارتقای مهارت تمرکز دارند. همچنین 13 درصد بر استفاده از هوش مصنوعی در آموزش و آگاهی از تاثیر اجتماعی آن و ۱۰ درصد بر دسترسی عادلانه به فناوری تاکید می‌کنند. انجمن جهانی شیپرز که باور دارد جوانان باید در بطن ایجاد راه‌حل، سیاست‌گذاری و تغییرات پایدار قرار بگیرند، پلت‌فرمی را با همکاری گوگل و آمازون راه‌اندازی کرده که با طراحی برنامه‌های درسی، به 15 هزار دانش‌پذیر در سراسر جهان آموزش می‌دهد و البته بر عدالت جنسیتی و دسترسی باز تمرکز دارد. این پلت‌فرم همچنین ارتقای سواد فنی، حل مسئله و استدلال اخلاقی را در دستور کار خود قرار داده است. گزارش مجمع جهانی اقتصاد همچنین تفاوت‌های نسلی در استفاده از هوش مصنوعی را نیز مدنظر قرار می‌دهد. بر این مبنا، ۶۸ درصد افراد ۵۰ سال به بالا هرگز از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده نکرده‌اند، تفاوت جنسیتی در پذیرش هوش مصنوعی بسیار ناچیز است و جوانان زن و مرد به یک اندازه از این فناوری استفاده می‌کنند.

بازسازی تعلق به اجتماع

جوانان امروز در جهانی زندگی می‌کنند که فناوری‌ها و امکانات دیجیتال، آنها را بیش از همیشه به یکدیگر متصل کرده، اما همزمان در بسیاری از آنها احساس تنهایی را افزایش داده است. گزارش چشم‌انداز جوانان ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد، در بخش چشم‌انداز اجتماعی به دقیق‌ترین شکل ممکن به این پارادوکس اشاره می‌کند. بر اساس این گزارش، 2 /48 درصد جوانان بر این باورند که «عادی شدن سبک زندگی دیجیتال» مهم‌ترین روند اجتماعی پنج سال آینده خواهد بود. البته 8 /47 درصد نیز به گسترش چندپارگی و قطبی‌سازی اجتماعی اشاره می‌کنند و 44 درصد نیز افزایش تنهایی و انزوای اجتماعی را از جمله پدیده‌های قابل‌توجه در پنج سال آینده می‌دانند. فناوری‌های دیجیتال، مرزهای کار و استراحت، خود و جامعه را از بین برده‌اند. ۷۳ درصد جوانان به‌صورت روزانه از یوتیوب استفاده می‌کنند و ۶۰ درصد آنها نیز از کاربران دائمی تیک‌تاک و اینستاگرام به‌شمار می‌روند. همچنین، ۶۰ درصد آنها به‌طور منظم از هوش مصنوعی مولد بهره‌برداری می‌کنند که این اتصال دائمی، همزمان فرصت‌سازی و تهدیدزایی کرده است. با وجود این، جوانان در برابر فشارها و تهدیدهایی که ایجاد شده، منفعل نمانده‌اند. آنها در حال بازسازی مفهوم تعلق هستند. بیش از ۹۵ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند، عضویت در جوامع هدفمند جوانان، فضای حیاتی برای یادگیری، رشد و گفت‌وگو برای آنها فراهم کرده است. این جوامع، چه دیجیتال و چه حضوری، با هدف مشخص ساخته شده‌اند و اعتماد اجتماعی را از پایه بازسازی می‌کنند. در جهانی که کمتر از ۳۰ درصد مردم به دیگران اعتماد دارند، این رقم ۹۵درصدی بسیار معنادار است. جوانان حاضر در گزارش مجمع جهانی اقتصاد، شاهد نتایج ملموسی بوده‌اند: «۷۲ درصد گفته‌اند اعتمادبه‌نفسشان برای شناسایی فرصت‌ها و اقدام افزایش یافته، ۶۷ درصد توانسته‌اند اقدامات جمعی برای حل چالش‌های محلی راه بیندازند و ۶۷ درصد ارتباط معناداری با بازیگران محلی ایجاد کرده‌اند.» مجمع جهانی اقتصاد، عنوان «مرکز پرورش تاب‌آوری، رهبری مدنی و حل مسئله جمعی» را برای این جوامع انتخاب کرده است. فعالیت‌های مدنی جوانان نیز گونه‌های مختلفی پیدا کرده است. داوطلب شدن برای پروژه‌های محلی با 9 /74 درصد سهم، همچنان اصلی‌ترین شکل مشارکت مدنی در میان جوانان به‌شمار می‌رود. پس از این مورد، اشتغال در مجموعه‌های خیریه و تاثیرگذار 5 /42 درصد طرفدار دارد، گفت‌وگوهای بی‌واسطه و بدون سانسور با 5 /39 درصد، بیان ایده‌ها از طریق هنر یا داستان‌گویی با 4 /38 درصد، رای دادن در انتخابات محلی یا ملی با 5 /23 درصد و فعالیت آنلاین با 2 /12 درصد در رتبه‌های بعدی کنشگری اجتماعی از سوی جوانان قرار می‌گیرند. البته این الگوها در مناطق مختلف جهان تفاوت دارد. در اقیانوسیه، خاورمیانه و شمال آفریقا، شمال و شرق آسیا، جنوب آسیا و آفریقای زیر صحرا، داوطلب شدن برای فعالیت‌های اجتماعی رتبه نخست را دارد. این در شرایطی است که در اروپا و آمریکای شمالی، رای دادن و گفت‌وگوهای چالش‌برانگیز وزن بیشتری دارد. مجمع جهانی اقتصاد بیش از 150 راه‌حل جوان‌محور اجتماعی را در 66 کشور شناسایی کرده که 58 درصد آنها مستقیم با جوانان سروکار دارند. در یکی از این اقدامات، جوانان با خرید بدهی‌های پزشکی بیماران به قیمت ناچیز و بخشش آن، تاکنون بیش از 7 /1 میلیون دلار بدهی را حذف کرده‌اند. این ابتکار، هم کمک مالی کرده و هم گفت‌وگوی ملی درباره عدالت بهداشتی و نابرابری را وسیع‌تر کرده است. در هند، جوانانی در کنار هم جمع شده‌اند و با ایجاد یک پناهگاه اعتماد و همبستگی، مکان‌هایی مانند کتابخانه و مراکز یادگیری را برای کودکان آواره و بی‌مکان اداره می‌کنند.

تهدید شماره یک جهان

در بخش «چشم‌انداز زیست‌محیطی» گزارش چشم‌انداز جوانان 2026، جوانان جهان تغییرات اقلیمی و تخریب محیط زیست را با ۵۶ درصد نظرسنجی، بزرگ‌ترین تهدید جهانی معرفی کرده‌اند. این رقم بسیار بالاتر از درگیری‌های مسلحانه است که با 44 درصد در رتبه دوم قرار دارد. شکست‌های حاکمیتی حتی فاصله بیشتری با رتبه اول دارد و با 29 درصد، در رتبه سوم جای گرفته است. دغدغه‌هایی که از سوی جوانان مطرح شده، با تحلیل‌های جهانی مانند گزارش ریسک‌های جهانی ۲۰۲۵ مجمع جهانی اقتصاد نیز همخوانی کامل دارد. بر این اساس، جوانان به تغییرات اقلیمی فقط در قالب یک چالش زیست‌محیطی نگاه نمی‌کنند، بلکه آن را یک دغدغه بزرگ سیاسی، اقتصادی و اخلاقی می‌پندارند. این دغدغه به اندازه‌ای بزرگ است که حتی در شرایط فشارهای اقتصادی، نگرانی محیط زیستی جوانان کاهش نیافته است. گزارش تاکید می‌کند که ۵۱ درصد جوانان تورم و بی‌ثباتی اقتصادی را بزرگ‌ترین «نگرانی شخصی» خود می‌دانند، اما ۴۱ درصد آنها تغییرات اقلیمی را دومین تهدید مهم زندگی شخصی‌شان معرفی کرده‌اند. اما این باعث نشده که جوانان رویکردی منفعلانه در مقابل تخریب زیست‌محیطی داشته باشند. آنها آگاهی‌های خود را به اقدام عملی تبدیل کرده‌اند و 800 راه‌حل جوان‌محور را در 12 ماه به اجرا درآورده‌اند که به‌طور مستقیم بیش از 2 /2 میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده است. از این تعداد، ۱۲۰ راه‌حل خاص روی اقدام اقلیمی، احیای طبیعت، گذار انرژی، امنیت آب و سیستم‌های غذایی تمرکز داشته‌اند. این اقدامات در حوزه‌های انرژی تجدیدپذیر، کشاورزی پایدار، حفاظت از طبیعت و کاهش پسماند انجام شده است. در پیشاور پاکستان، راه‌حل ClimaSynth با استفاده از هوش مصنوعی، اقدام به ساخت چت‌بات، ماشین‌حساب کربن و ابزارهای یادگیری دیجیتال کرده تا شکاف دانش اقلیمی را پر کند. این ابزارها به زبان محلی و با داده‌های محلی کار کرده و به مدارس و کسب‌وکارهای کوچک کمک می‌کنند تا ریسک‌های اقلیمی را پیش‌بینی کرده و با آن سازگار شوند. در شهر بولاویو زیمبابوه، پروژه Youths in Aquaponics سیستم پرورش ماهی و کشت گیاهان را با انرژی خورشیدی ترکیب کرده و ۹۰ درصد آب را بازیافت می‌کند. این پروژه در مدارس اجرا شده و همزمان امنیت غذایی و آموزش اقلیمی را تقویت می‌کند. در شهر ریوآچا کلمبیا نیز اقدام اجرایی «سفیران آب» با فناوری فیلتراسیون ارزان‌قیمت و آموزش جامعه، بحران آب ناشی از خشکسالی را مدیریت می‌کند. این پروژه که در 20 شهر پیاده شده، بیماری‌های ناشی از آب را ۳۰ درصد کاهش داده است. در بحرین نیز پروژه «ما را در پارک پیدا کنید»، فضاهای سبز شهری را احیا کرده و داده‌های دقیق از وضعیت پارک‌ها جمع‌آوری می‌کند. این اقدام با همکاری رسمی UN-Habitat اجرا شده و به برنامه ملی جنگل‌کاری پیوسته و پژوهشی درباره خنک‌سازی شهر از طریق درخت‌کاری انجام داده است. جوانان سراسر جهان با این اقدامات، رهبری اقلیمی را بازتعریف کرده‌اند. آنها پایداری را در آموزش، کسب‌وکار و سیستم‌های جامعه جای داده‌اند و آگاهی را به راه‌حل‌های واقعی پیوند می‌زنند. ارزش‌های سبز حتی بر الگوی مصرف و سرمایه‌گذاری جوانان هم تاثیرهای بسیار عمیقی گذاشته است. زمانی که از جوانان پرسیده شد کدام عوامل بیشتر باعث شکل‌گیری تصمیم خرید آنها می‌شود، 1 /71 درصد به کیفیت و دوام اشاره کردند و 1 /54 درصد نیز مقرون‌به‌صرفه بودن را نام بردند. تاثیر محیطی و اخلاقی هم با 1 /38 درصد در رتبه سوم قرار گرفت. همچنین گزارش مجمع جهانی اقتصاد به این موضوع اشاره کرده که طبق پژوهش‌های مورگان استنلی، ۶۸ درصد نسل زد بیش از یک‌پنجم پورتفوی سرمایه‌گذاری خود را در شرکت‌هایی قرار داده‌اند که هدف مثبت محیطی یا اجتماعی دارند. جالب اینکه، 99 درصد این افراد علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری پایدار در این حوزه هستند.

جوانان چه می‌خواهند؟

جوان‌های ۱۸ تا ۳۰ساله دنیا دیگر مبهم صحبت نمی‌کنند؛ مستقیم می‌گویند چه می‌خواهند. در بخش اولویت‌های خط‌مشی گزارش، بیش از نیمی از جوانان که 57 درصد را شامل می‌شود، تاکید می‌کنند که «برای ما شغل باکیفیت بسازید و راه کارآفرینی را باز کنید». اشتغال برای این نسل در جایگاه یک خواسته معمولی قرار نمی‌گیرد؛ آنها به شغل نیاز حیاتی دارند. پس از این موضوع، ۴۶ درصد اعلام کرده‌اند دسترسی برابر به آموزش باکیفیت و مقرون‌به‌صرفه دومین اولویت بزرگشان به شمار می‌رود. مسکن ارزان هم با ۳۲ درصد در رتبه سوم قرار گرفته، اما نکته جالب اینجاست که جوان‌ها این اولویت‌ها را جدا از هم نمی‌بینند؛ بلکه همه‌شان به هم گره خورده‌اند. آنها بر این باورند که مشکل اصلی این است که آنچه در دانشگاه یا مدرسه یاد می‌گیرند، با آنچه بازار کار نیاز دارد، هم‌پوشانی ندارد. این موضوع با عنوان «ناهمخوانی آموزش و اشتغال» نامیده شده است: «جوان‌ها به شفاف‌ترین حالت ممکن، خواستار اصلاح این فرآیند هستند؛ یعنی برنامه‌های درسی باید با نیازهای واقعی آینده مثل مهارت‌های دیجیتال، تفکر انتقادی و انعطاف‌پذیری هماهنگ شود؛ جوانان می‌خواهند آموزش فقط مدرک نباشد، بلکه پلی به شغل واقعی باشد.» پیشنهاد عملی جوانان برای این ناهمخوانی بسیار روشن است. آنها در ابتدای کار می‌خواهند مسیرهای شغلی زودبازده داشته باشند: «کارآموزی، ارتقای مهارت و برنامه‌های کارآفرینی حمایت‌شده مهم‌ترین اولویت است؛ همکاری نزدیک بین دانشگاه‌ها، شرکت‌ها و دولت هم در جایگاه دوم قرار می‌گیرد.» جوان‌ها می‌گویند اگر این عوامل دست‌به‌دست هم ندهند، شکاف شغلی آنها بزرگ‌تر خواهد شد. در غنا، خود جوانان برنامه «اولین شغل من» را راه انداختند. این برنامه خدمت سربازی اجباری را به فرصتی برای مهارت‌آموزی، مربی‌گری و ارتباط با صنعت تبدیل کرده است. در نتیجه، 60 درصد شرکت‌کننده‌ها در سه ماه اول کار پیدا کردند. دسترسی به سرمایه هم بخش دیگر داستان جوانان جهان است. آنها می‌گویند بدون سرمایه اولیه، حتی بهترین ایده‌های کارآفرینانه روی کاغذ می‌ماند. گزارش نیز نشان می‌دهد جوانان خواستار تسهیلات مالی ویژه برای کسب‌وکارهای کوچک خود هستند. حدود ۳۰ درصد آنها بر این موضوع تاکید کرده‌اند که دولت و بانک‌ها باید راه‌هایی پیدا کنند که جوانان بدون تضمین سنگین یا سابقه طولانی، بتوانند وام بگیرند یا سرمایه اولیه دریافت کنند. این دسترسی به سرمایه، برای بسیاری از جوانان، معنای آزادی عمل و استقلال اقتصادی دارد. در کنار همه موارد، جای خالی مسکن ارزان هم به چشم می‌خورد. به باور جوانان جهان، زمانی که هزینه زندگی تا این اندازه افزایش یافته، حتی اگر شغل هم داشته باشند، نمی‌توانند زندگی مستقلی شروع کنند. این مسئله به‌ویژه در اروپا و آمریکای شمالی بیشتر به چشم می‌آید، اما در همه مناطق دنیا هم یک محدودیت بزرگ به‌شمار می‌رود. جوانان حتی پیشنهادهای عملی خود را روی میز گذاشته‌اند. در کنیا، برنامه اجرایی Technovation دختران جوان را با آموزش فناوری و نوآوری ۱۲هفته‌ای آماده می‌کند تا هم مهارت بگیرند و هم شکاف جنسیتی در مشاغل STEM را پر کنند. در پاکستان، طرح CC4ALL با مشاوره شغلی مدرسه‌ای و همکاری دولت، دانش‌آموزان را مستقیم به مسیرهای شغلی واقعی مثل هوش مصنوعی و کارآفرینی سبز وصل می‌کند. حتی در سطح جهانی، ائتلاف بزرگ «اتحاد برای جوانان جهان» با در اختیار داشتن ۲۳ شرکت بزرگ، بیش از ۴۰ میلیون فرصت شغلی و آموزشی برای جوانان ایجاد کرده است. این موارد از جمله نمونه‌هایی به‌شمار می‌روند که جوانان منتظر نمانده و خود دست‌به‌کار شده‌اند.

آینده چه می‌شود؟

همه بخش‌های گزارش چشم‌انداز جوانان 2026 در یک‌سو و بخش پایانی این گزارش نیز در سوی دیگر قرار می‌گیرد. این بخش به‌جای تکرار مشکلات، به‌طور مستقیم ارائه راه‌حل‌های عملی را در دستور کار قرار داده است. «استراتژی‌های آینده‌نگرانه برای یکپارچه‌سازی نسل جوان در جامعه» نام این بخش انتخاب شده و هدفی اساسی را دنبال می‌کند: «دولت‌ها، شرکت‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد باید بتوانند صدای جوانان را در تصمیم‌گیری‌های بلندمدت تثبیت کنند.» این اقدام با مفهوم «آینده‌نگری بین‌نسلی» مطرح شده و تاکید دارد برنامه‌ریزی‌ها نه‌فقط باید برای امروز انجام شود، بلکه لازم است به شکلی پیش برود که نسل بعدی را هم در نظر بگیرد. با درنظرگیری همه موارد، پیشنهادهای مشخصی از سوی تهیه‌کنندگان گزارش ارائه شده است. در حوزه اقتصادی، دولت‌ها و بخش خصوصی باید دسترسی واقعی به سرمایه برای جوانان را فراهم کنند. این اقدام در قالب تسهیل وام‌های بدون ضامن سنگین، صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر کوچک برای استارت‌آپ‌های جوان و برنامه‌های حمایتی که کارآفرینی را تشویق کند، صورت می‌گیرد. شرکت‌ها هم باید مسیرهای شغلی زودبازده ایجاد کنند. در حوزه حاکمیتی و سیاسی، جوانان باید در ساختار تصمیم‌گیری وارد شوند. پیشنهادها شامل کاهش سن قانونی نامزدی برای انتخابات محلی و ملی، ایجاد شوراهای مشورتی جوانان در سطح شهرداری‌ها و وزارتخانه‌ها، و برنامه‌های آموزشی برای آماده‌سازی جوانان برای نقش‌های رهبری است. مجمع جهانی اقتصاد تاکید می‌کند رهبران جامعه محلی که بیشترین اعتماد جوانان را دارند، باید الگویی برای سیاست‌گذاری ملی شوند. یعنی شفافیت، پاسخگویی و همکاری را از پایین به بالا بیاوریم. در حوزه اجتماعی نیز ساخت و تقویت جوامع هدفمند جوانان باید با حمایت رسمی همراه شود. دولت‌ها می‌توانند فضاهای فیزیکی و دیجیتال امن برای این جوامع فراهم کنند و در کنار بودجه‌ای که برای پروژه‌های داوطلبانه اختصاص دهند، الگوهای دربرگیری را نیز به‌روزرسانی کنند تا همه صداها شنیده شود. بر اساس آمارهای گزارش، این جوامع ۹۵ درصد تاثیرگذار خواهند بود زیرا اعتمادبه‌نفس، قدرت همگرایی و حس تعلق ایجاد می‌کنند؛ به همین دلیل باید به‌عنوان زیرساخت اجتماعی آینده شناخته شوند. در حوزه فناوری هم برای جلوگیری از شکاف دیجیتال و از دست رفتن مشاغل، باید سرمایه‌گذاری گسترده روی آموزش مهارت‌های هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور انجام شود. گزارش پیشنهاد می‌کند دولت‌ها و شرکت‌ها، برنامه‌های ارتقای مهارت رایگان یا ارزان‌قیمت راه بیندازند و تمرکز ویژه‌ای روی دختران و مناطق محروم داشته باشند. همچنین باید چهارچوب‌های اخلاقی و حقوقی قوی برای هوش مصنوعی ایجاد شود تا جوانان، هم مصرف‌کننده باشند و هم به‌عنوان سازنده فناوری مسئولانه در نظر گرفته شوند.