بیبی و تهدید دوباره ترامپ
ایران: پاسخ ما پشیمانکننده است!
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در جریان نشست مطبوعاتی مشترک با بنیامین نتانیاهو بار دیگر ایران را تهدید کرد و گفت اگر تهران اقدام به بازسازی توان تسلیحاتی و برنامه هستهای خود کند، آمریکا «چارهای جز نابود کردن تاسیسات ایران» نخواهد داشت. او در سخنان خود تاکید کرد: «امیدوارم [ایرانیها] در حال بازسازی نباشند. چون اگر این کار را بکنند، چارهای جز از بین بردن سریع آنچه آنها بازسازی کردند، نخواهیم داشت.» رئیسجمهوری آمریکا افزود که گزارشهایی خوانده مبنی بر اینکه ایران در حال «تولید سلاح و دیگر چیزها»ست و اگر چنین کاری صورت گیرد، احتمالاً تهران از تاسیساتی که پیشتر تخریب شده استفاده نخواهد کرد و بهجای آن از تاسیسات دیگری بهره خواهد برد. او تاکید کرد که «آمریکا دقیقاً میداند در این مکانها چه میگذرد و چه میکنند و ابراز امیدواری کرد ایران بهدنبال بازسازی نباشد». دونالد ترامپ همچنین در پاسخ به اینکه آیا به بنیامین نتانیاهو اجازه میدهد دوباره به ایران حمله کند، گفت: «برای موشکهای بالستیک، بله. برای سلاح هستهای، سریع!»
ترامپ با اشاره به گزارشهای منتشرشده گفت که اطلاعات درباره بازسازی توانمندیهای هستهای ایران «هنوز تایید نشدهاند»، اما افزود که ممکن است تهران «رفتار بدی در پیش بگیرد». او گفت: «اگر تایید شود، پیامدهایی در کار خواهد بود. پیامدهایی بسیار قدرتمند، شاید قدرتمندتر از دفعه قبل.» رئیسجمهوری آمریکا همچنین گفت که ایران باید پیش از حملات ماه ژوئن با آمریکا به توافق میرسید و ادعا کرد: «این گزینه در اختیارشان بود... من به آنها گفتم انجامش دهید و آنها حرف من را باور نکردند، اما الان باور میکنند.» در پاسخ به پرسشی درباره شواهد رفتار بد ایران، ترامپ گفت: «این فقط چیزی است که ما شنیدهایم. اما معمولاً جایی که دود هست، آتش هم هست.» در پاسخ به اینکه آیا بازسازیها مربوط به برنامه هستهای ایران است یا خیر، او گفت: «نه، بنابر شنیدههای من آنها هنوز اقدامی درباره برنامه هستهای نکردهاند، اما شاید هم درباره برنامه هستهای هم اقدام کنند.» ترامپ افزود تاسیسات آنها نابود شدهاند، اما ایران «به دنبال تاسیسات دیگری است» و اگر این کار را بکند، «اشتباه بزرگی مرتکب میشود».
واکنش قاطع ایران؛ دیپلماتیک و مجازی
این تهدیدات تند ترامپ با واکنشهای رسمی و قاطع ایران همراه شد. نخستین واکنش از سوی مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران بود که در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پاسخ جمهوری اسلامی ایران به هر تجاوز ستمکارانهای، سخت و پشیمانکننده خواهد بود.» این موضع نشاندهنده این بود که تهران قصد ندارد تهدیدات آمریکا را نادیده بگیرد و تاکید کرد که هرگونه تعرض به حاکمیت ایران با پاسخ قاطع روبهرو خواهد شد. در همین چهارچوب محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز در پیامی اعلام کرد: «ایران برای دفاع از خود اجازه نمیگیرد و پاسخ مردم ایران به هر ماجراجویی بسیار گسترده و غیرمنتظره است.»
در بعد دیپلماتیک، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد نیز نامهای رسمی به دبیرکل سازمان ملل و رئیس شورای امنیت ارسال کرد که در آن تهدیدات دونالد ترامپ را «بیپروا» و «نقض آشکار» منشور سازمان ملل توصیف کرد و تاکید کرد که جمهوری اسلامی ایران حق دفاع مشروع خود را مطابق با ماده ۵۱ منشور ملل متحد محفوظ میداند. نامه سفیر ایران همچنین از شورای امنیت خواست تهدید صریح آمریکا را بهعنوان نقض جدی اهداف و اصول منشور محکوم کند و از ایالاتمتحده بخواهد فوراً به تعهدات خود ذیل منشور عمل کرده و به تمامی تهدیدها یا توسل به زور خاتمه دهد. متن این نامه بهتفصیل حاوی استدلال حقوقی درباره تعهدات بینالمللی کشورها و نیز اشاره به سابقه حملات ماه ژوئن ۲۰۲۵ است که به گفته ایران تجاوزی غیرقانونی علیه تاسیسات هستهای صلحآمیز بوده است.
سفیر ایران در ادامه نامه با انتقاد از سیاستهای دوگانه برخی اعضای شورای امنیت، نوشت که تداوم «بیکیفرمانی» نهتنها صلح و امنیت بینالمللی را تضعیف، بلکه اعتبار و مشروعیت خود شورای امنیت را نیز مخدوش میکند. وی تاکید کرد تهدید یا توسل به زور نقضی عامالشمول در جامعه بینالمللی است و نباید نادیده گرفته شود، زیرا چنین رفتاری «لطمهای جدی و پایدار» به نظم حقوقی بینالمللی وارد میکند که سازمان ملل بر پایه آن بنا شده است. در بخشی از این نامه آمده است که جمهوری اسلامی ایران از شورای امنیت میخواهد بهطور قاطع هرگونه تهدید به توسل به زور را محکوم کند و اقدامات لازم را برای جلوگیری از تشدید اوضاع اتخاذ کند.
همزمان با واکنشهای رسمی ایران، روسیه نیز نسبت به تهدیدات ترامپ واکنش نشان داد. کرملین روز سهشنبه پس از اظهارات رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که ایجاد گفتوگو با ایران ضروری است و از همه طرفها خواست از تشدید تنش خودداری کنند. سخنگوی کرملین تاکید کرد که تشدید بحران میتواند پیامدهای خطرناکی برای ثبات منطقهای و بینالمللی داشته باشد و گفتوگو را تنها راهکار مؤثر برای حلوفصل اختلافات دانست. این موضع روسیه در شرایطی ابراز شد که روابط مسکو و تهران در سالهای اخیر از زمان آغاز جنگ اوکراین نزدیکتر شده است و دو کشور امسال یک پیمان همکاری استراتژیک امضا کردهاند.
عراقچی: آمادگی بیسابقهای برای گفتوگو وجود دارد
سیدعباس عراقچی در یادداشتی در گاردین با انتقاد از رویکرد دولت آمریکا و نفوذ اسرائیل بر سیاستهای واشنگتن، تاکید میکند که ایران هرگز خواهان جنگ نبوده و خویشتنداری نظامی تهران در ماه ژوئن نشاندهنده اراده ایران برای جلوگیری از درگیری است، نه نشانه ضعف. او مینویسد ترامپ در دوره نخست خود فریب روایتهای تلآویو را خورد و تصور کرد فشار حداکثری موجب فروپاشی ایران میشود، درحالیکه نتیجه آن «مقاومت حداکثری» بود و آمریکا را در هزینهها و بحرانهایی بیحاصل گرفتار کرد.
عصر ایران نوشت: به گفته عراقچی، رویدادهای اخیر باعث شده بسیاری از آمریکاییها و حتی متحدان عرب واشنگتن به این نتیجه برسند که رفتار اسرائیل تهدیدی برای کل منطقه است و تکیه بیچونوچرای آمریکا به تلآویو منابع آمریکا را هدر داده و اعتبارش را کاهش داده است. او میگوید افسانه شکستناپذیری اسرائیل پایان یافته و همین امر فرصت تازهای برای شکلدهی به نظم جدیدی در منطقه ایجاد کرده است.
عراقچی مدعی است میان «دوستان مشترک ایران و آمریکا» آمادگی بیسابقهای برای تسهیل گفتوگوی مستقیم وجود دارد و ایران همچنان آماده توافقی بر مبنای احترام متقابل است؛ توافقی که باید با لغو واقعی و قابل راستیآزمایی تحریمها همراه باشد. او از آمریکا میخواهد میان مذاکره و مطالبه تسلیم تفاوت قائل شود و تاکید میکند ملت ایران حقوق مشروع خود را از جمله دسترسی به فناوری هستهای صلحآمیز واگذار نخواهد کرد.
السودانی: ایران دخالتی در عراق ندارد
محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، در گفتوگویی با المیادین تاکید کرده ایران در امور داخلی عراق دخالت نمیکند و افزود بغداد در حال انجام «تلاشی مهم» برای فراهم کردن دیدار مستقیم میان ایران و آمریکا در پایتخت عراق است. بهگفته او هر دو طرف با اصل گفتوگو مخالفتی ندارند، اما هر یک ملاحظات و شرطهایی دارند و لازم است مسیر گفتوگو مبتنی بر احترام، شفافیت و بدون تهدید و دیکته باشد. السودانی میگوید عراق بهدلیل روابط همزمان با تهران و واشنگتن و تجربه تلخ جنگ و بیثباتی، امروز بهدنبال ایفای نقشی فعال برای ثبات منطقه است؛ زیرا هر درگیری بزرگ در منطقه، ناگزیر عراق را نیز درگیر خواهد کرد. در همین چهارچوب، فریدون مجلسی در تحلیلی ابتکار بغداد را فرصتی میداند که ایران باید از آن استقبال کند؛ نه صرفاً برای مصلحت دیپلماتیک، بلکه برای کاستن از فشارهایی که مستقیماً بر زندگی مردم سنگینی میکند. او در یادداشتی در سازندگی نوشت: در منطقهای که جنگهای گذشته صدها میلیارد دلار هزینه و هزاران قربانی برجای گذاشته، منطقی است که گفتوگو پیش از تکرار ویرانیها آغاز شود. مجلسی بر این باور است که بازگشت به تعامل بینالمللی، شرط بازیابی استقلال واقعی و گشودن مسیر تنفس اقتصادی است؛ مسیری که ابتکار بغداد میتواند نقطه آغاز آن باشد، بهشرط آنکه تهران نیز عزم جدی برای خروج از چرخه تنش نشان دهد.
حمله به اقامتگاه پوتین؛ مذاکره زلنسکی در آمریکا
روسیه اعلام کرده اوکراین با ۹۱ پهپاد دوربرد به اقامتگاه ولادیمیر پوتین در منطقه نووگورود حمله کرده، اما همه پهپادها توسط پدافند هوایی روسیه ساقط شدهاند. به گفته سرگئی لاوروف، این حمله در اوج مذاکرات فشرده میان مسکو و واشنگتن برای پایان جنگ اوکراین انجام شده و اقدامی «نسنجیده و تحریکآمیز» است که بیپاسخ نخواهد ماند. او تاکید کرده روسیه از مذاکرات خارج نمیشود، اما در مواضع خود بازنگری خواهد کرد و این حملات را نشانه «سیاست تروریسم دولتی اوکراین» دانست. کرملین نیز گزارش داده بود پوتین و ترامپ در گفتوگویی تلفنی بر ضرورت پایان فوری جنگ تاکید کردهاند.
در همین حال گفتوگوهای مستقیم ترامپ و زلنسکی نیز پیشرفتهایی داشته اما همچنان با چند گره کلیدی روبهرو است. ترامپ گفته «یک یا دو موضوع حیاتی»، بهویژه مسئله «قلمرو»، حل نشدهاند و برخی مناطق اشغالی ممکن است دوباره محل درگیری شوند. او تاکید کرده هنوز روشن نیست کدام مناطق باید در چهارچوب توافق احتمالی مورد مذاکره قرار گیرد.
زلنسکی نیز در مصاحبهای گفته مردم اوکراین حاضر نیستند از «دونباس» عقبنشینی کنند و هرگونه خروج از این منطقه در همهپرسی رد خواهد شد. او نسبت به نیت پوتین برای صلح ابراز تردید کرده و گفته رئیسجمهور روسیه همچنان درباره پیشروی نظامی سخن میگوید. زلنسکی همچنین بر ضرورت دریافت کمک مالی برای بازسازی و تضمینهای امنیتی بلندمدت از آمریکا تاکید کرده است. همزمان پوتین در جلسهای درباره وضعیت جبههها اعلام کرده نیروهای اوکراینی در سراسر خط تماس در حال عقبنشینیاند و ارتش روسیه در بسیاری از محورها پیشروی کرده است؛ ادعایی که نشان میدهد تحولات میدانی همچنان متغیر است و هر توافق احتمالی بهشدت تحت تاثیر وضعیت جنگ خواهد بود. مذاکرات آتی قرار است در ژانویه در کییف برگزار شود و کشورهای اروپایی نیز در روند جدید صلح نقش پررنگتری خواهند داشت.