50سالگی نوبل فریدمن

50 سال از زمانی که میلتون فریدمن موفق به دریافت جایزه نوبل اقتصاد شد می‌گذرد، اما همچنان اقتصاد جهان با مسئله‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کند که در کانون اندیشه او قرار داشت؛ تورم. فریدمن در مشهورترین گزاره خود تاکید می‌کرد که «تورم همیشه و همه‌جا یک پدیده پولی است».

این دیدگاه که رابطه‌ای مستقیم و بلندمدت میان رشد حجم پول و افزایش سطح عمومی قیمت‌ها برقرار می‌کند، در همه این سال‌ها مبنای سیاست‌گذاری پولی در بسیاری از کشورها بوده است. بااین‌حال، تحولات شتابان نیم‌قرن اخیر، از گسترش ابزارهای مالی پیچیده و استقلال بانک‌های مرکزی، تا سیاست‌های پولی نامتعارف، نرخ‌های بهره نزدیک به صفر و شوک‌های عرضه جهانی،  این پرسش را به‌طور جدی مطرح کرده است که آیا ایده محوری فریدمن همچنان اعتبار خود را حفظ کرده است؟

تجربه سال‌های اخیر، به‌ویژه جهش تورم پس از همه‌گیری کرونا در اقتصادهای پیشرفته، بار دیگر توجه اقتصاددانان را به نقش نقدینگی، ترازنامه بانک‌های مرکزی و سیاست‌های پولی انبساطی جلب کرده است. درعین‌حال، برخی تحلیل‌ها تلاش می‌کنند تورم را بیش از آن‌که پدیده‌ای پولی بدانند، نتیجه اختلالات زنجیره عرضه، شوک‌های انرژی یا عوامل نهادی معرفی کنند. در چنین بستری، بازخوانی اندیشه فریدمن نه صرفاً به‌عنوان یک بحث تاریخی، بلکه به‌مثابه یک مسئله زنده سیاست‌گذاری اهمیت می‌یابد. 50 سال پس از نوبل میلتون فریدمن، آیا تورم همچنان «همیشه و همه‌جا یک پدیده پولی» است؟