بازگشت سیاست صنعتی

اقتصاد فقط با بازارها و بنگاه‌ها شکل نمی‌گیرد؛ گاهی دولت‌ها با سیاست‌گذاری و گاهی جغرافیا با ترسیم مسیرهای تجارت، قواعد بازی را تغییر می‌دهند. دو پژوهش این شماره نشان می‌دهند که چگونه مداخله دولت و موقعیت جغرافیایی، هریک به شیوه‌ای متفاوت، می‌توانند سرنوشت اقتصادها و حتی تاریخ کشورها را رقم بزنند.

در مقاله نخست می‌خوانید بازگشت سیاست صنعتی یکی از مهم‌ترین تغییرات اقتصاد جهانی پس از همه‌گیری کروناست. پژوهش جدید صندوق بین‌المللی پول با بررسی بیش از ۳۶ هزار مداخله دولتی در ۷۵ کشور نشان می‌دهد دولت‌ها دیگر فقط برای رشد اقتصادی مداخله نمی‌کنند، بلکه امنیت ملی، رقابت فناوری، تاب‌آوری زنجیره‌های تامین و ملاحظات ژئوپلیتیک نیز به اهداف اصلی سیاست صنعتی تبدیل شده‌اند. شواهد تجربی نشان می‌دهد آثار این سیاست‌ها بر رقابت‌پذیری و عملکرد بنگاه‌ها غالباً موقتی است و موفقیت آنها بیش از هر چیز به کیفیت طراحی سیاست، نهادهای اجرایی و شرایط اقتصادی هر کشور بستگی دارد.

مقاله دوم با بازخوانی اتفاقات کنگره وین (۱۸۱۵) نشان می‌دهد چگونه یک تصمیم ژئوپلیتیک، ناخواسته مسیر اتحاد اقتصادی آلمان را هموار کرد. نویسندگان با ترکیب داده‌های تاریخی، مدل‌سازی رایانه‌ای و تحلیل شبکه‌های تجاری استدلال می‌کنند که انتقال سرزمین‌های راین به پروس، کنترل مهم‌ترین مسیرهای تجارت را در اختیار این کشور قرار داد و قدرت چانه‌زنی آن را برای تشکیل اتحادیه گمرکی زول‌فراین افزایش داد. یافته اصلی مقاله این است که جغرافیا و تسلط بر گلوگاه‌های تجاری، نه‌تنها جریان تجارت، بلکه توازن قدرت سیاسی و مسیر تحولات تاریخی را نیز دگرگون می‌کند.