آغاز اعتراض
چگونه اصلاحات ارضی باعث ایجاد نارضایتی در جامعه شد؟
زمستان 1341 در جریان یک همه‌پرسی، اصول شش‌گانه انقلاب سفید رای مثبت مردم را به‌دست آورد تا یک سلسله برنامه‌های اصلاحی در کشور به اجرا درآید؛ برنامه‌هایی که به‌نظر می‌رسد پیامدهای ناخواسته و پیش‌بینی‌نشده آن فراتر از اهداف تعیین‌شده‌اش بود. مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین بخش این برنامه‌ها، اصلاحات ارضی بود. این سیاست قرار بود یکی از قدیمی‌ترین ساختارهای اقتصادی ایران یعنی نظام مالکیت زمین و رابطه میان مالک و دهقان را دگرگون کند. حکومت پهلوی اصلاحات ارضی را گامی برای مدرن‌سازی اقتصاد، افزایش بهره‌وری کشاورزی و ایجاد طبقه‌ای از کشاورزان مستقل معرفی کرد، اما آنچه حاصل شد تغییر ساختار اجتماعی و اقتصادکشاورزی ایران بود.
اصلاحات ارضی، همراه با رشد درآمدهای نفتی و توسعه صنایع شهری، مهاجرت گسترده از روستاها به شهرها را سرعت بخشید. روستا به‌تدریج نقش اقتصادی پیشین خود را از دست داد و شهرها با موج تازه‌ای از مهاجران، گسترش حاشیه‌نشینی و شکل‌گیری طبقات اجتماعی جدید روبه‌رو شدند. از دل این تحولات، انتظاراتی پدید آمد که زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های موجود در آن زمان، امکان برآورده کردن آنها را نداشت. علاوه بر آن، فساد ناشی از ریخت‌وپاش درآمدهای نفتی، نابرابری و تبعیض باعث شد تا اعتراضات از شهرها شروع شود و به‌سرعت به جامعه روستاییان و دهقانانی برسد که نمی‌توانستند معیشتشان را با زمین‌هایی که گرفته بودند، تامین کنند. هنوز هم این مسئله محل بحث است که آیا اصلاحات ارضی به‌جای تحکیم ساختار اجتماعی و سیاسی به پاشنه آشیل حکومت تبدیل شد؟
