شناسه خبر : 46041 لینک کوتاه
تاریخ انتشار:

تعطیلات طلایی

چرا به تعطیلات دوروزه نیاز داریم؟

 

مولود پاکروان / نویسنده نشریه 

سیاستگذاران کشوری که رکورددار بیشترین تعطیلات مناسبتی است، سال‌هاست که بر سر روزهای تعطیل آخر هفته به اجماع نرسیده‌اند. نخستین‌بار در سال 1396، معاون رئیس‌جمهور و رئیس اسبق سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در دولت یازدهم، بر اهمیت یک روز تعطیلی بیشتر، در زمینه گردشگری و صنعت اقامت از جمله بوم‌گردی و تاثیرات مثبت آن سخن گفت و تصریح کرد که مردم حداقل طی این دو روز تعطیلات می‌توانند به سفرهایی با طول مسیر 60 کیلومتر بروند. ‌این سخنان زمانی مطرح شد که سامان‌دهی تعطیلات دوروزه آخر هفته به یک مطالبه عمومی بدل شده بود و فعالان بخش خصوصی و گردشگری امیدوار بودند در دولت دوم روحانی زمینه برای دوروزه شدن تعطیلات آخر هفته مهیا شود. اما این طرح در دولت حسن روحانی به سرانجام نرسید و حالا، اصلاح ماده ۸۷ قانون مدیریت خدمات کشوری که در صورت تصویب قرار است ساعات کاری کارمندان را از ۴۴ ساعت به ۴۰ ساعت کاهش دهد و تعطیلات آخر هفته را به دو روز برساند هنوز بلاتکلیف است. گرچه خبرها حاکی از آن است که بهارستان‌نشینان بر سر دوروزه شدن تعطیلات به اجماع رسیده‌اند اما چانه‌زنی برای دومین روز تعطیل -شنبه یا پنجشنبه- همچنان ادامه دارد. مدافعان تعطیلی شنبه‌ها می‌گویند گپ زمانی بین تعطیلات ما و کشورهای دیگر بسیاری از امور به ویژه مبادلات اقتصادی را با مشکلات متعدد روبه‌رو کرده و در مقابل طرفداران تعطیلی پنجشنبه‌ها معتقدند روز مقدس یهودیان را نباید در ایران تعطیل اعلام کرد!

در حالی که تقریباً تمامی کشورهای جهان تعطیلات آخر هفته دوروزه دارند، نام ایران و جیبوتی در فهرست کم‌شمار کشورهایی با یک روز تعطیلات مشاهده می‌شود. حتی افغانستان هم چند سالی است که با تغییر قانون، تعطیلات خود را به دو روز افزایش داده است. در تمامی این سال‌ها، بحث دوروزه شدن تعطیلات هربار در کشاکش آرا و اندیشه‌های مختلف بی‌نتیجه مانده یا مقهور موضوعاتی شده که این مهم را از دستور کار مجلس به خارج رانده‌اند. هرچه هست، مسکوت ماندن طرحی با این اهمیت نشان می‌دهد در بدنه سیاسی کشور کمتر کسی از مزایای این تصمیم آگاه است و سایرین نیز درگیر سوءتفاهم‌های متعددند.

بی‌شک تاثیر تعطیلات یک‌روزه می‌تواند بسته به عوامل مختلفی مانند هنجارهای فرهنگی، انتظارات کاری و ساختارهای اجتماعی متفاوت باشد. تجربه جهان اما نشان می‌دهد کشورهایی که تعطیلات آخر هفته کوتاه‌تری دارند، ممکن است با چالش‌هایی در تعادل کار و زندگی، رفاه، بهره‌وری و کیفیت کلی زندگی شهروندان خود مواجه شوند. عدم تعادل میان کار و زندگی، کاهش اوقات فراغت و زمان شخصی، افزایش خطر فرسودگی شغلی، تاثیر منفی بر بهره‌وری، محدود شدن ارتباطات اجتماعی و خانوادگی و پیامدهای نامطلوب بر سلامت روانی افراد تنها برخی از عوارض تعطیلات یک‌روزه هستند. از سوی دیگر استدلال بخش بزرگی از کارشناسان کشور و نیز تجربه زیسته جهان حاکی از آن است که دوروزه شدن تعطیلات پایان هفته ضرورتی است که به شیوه‌های مختلف بر اقتصاد، سلامت و بهبود سبک زندگی و حتی محیط زیست تاثیر خواهد گذاشت. 

آرامش بیشتر، بهره‌وری بالاتر

مطالعات بسیاری بر پیامدهای مطلوب کاهش ساعات کار و مدیریت تعطیلات، در قالب تعطیلاتِ همگون‌شده در طول سال، تاکید دارند. به‌طور کلی، آخر هفته‌های دوروزه نقش مهمی در ارتقای تعادل میان کار و زندگی، بهبود رفاه، کاهش استرس و تقویت بهره‌وری ایفا می‌کند. دو روز استراحت به افراد اجازه می‌دهد تا دوباره شارژ شوند و در فعالیت‌هایی شرکت کنند که خارج از مسوولیت‌های حرفه‌ای، شادی و رضایت را برایشان به ارمغان می‌آورد.

برقراری تعادل بین کار و زندگی یکی از مهم‌ترین مزایای تعطیلات دوروزه است. آخر هفته دوروزه به افراد فرصت بیشتری برای استراحت، دنبال کردن سرگرمی‌ها، گذراندن وقت با خانواده و دوستان و شرکت در فعالیت‌هایی می‌دهد که به رفاه آنها کمک می‌کند. این تعادل میان کار و زندگی شخصی برای حفظ سلامت جسمی و روانی ضروری است. تحقیقات همچنین نشان داده کارمندانی که اوقات مرخصی منظمی دارند -مانند تعطیلات دوروزه آخر هفته- زمانی که به سر کار بازمی‌گردند، بهره‌وری بیشتری دارند. استراحت و فعالیت‌های اوقات فراغت در آخر هفته به افراد امکان می‌دهد تا دوباره تجدید قوا کنند که به نوبه خود باعث بهبود تمرکز، خلاقیت و کارایی در هنگام بازگشت به کار می‌شود. دور شدن از کار برای چند روز می‌تواند به کارمندان اجازه دهد تا دیدگاه تازه‌ای به دست آورند و با خلاقیتی تازه به حل مساله بپردازند. استراحت و درگیر شدن در فعالیت‌های غیرمرتبط با کار می‌تواند ذهن را تحریک کرده و تفکر نوآورانه را ارتقا دهد. بهبود رفاه ذهنی نیز بر این بهره‌وری و خلاقیت بی‌تاثیر نیست. یک استراحت دوروزه به افراد اجازه می‌دهد در فعالیت‌هایی شرکت کنند که بهزیستی روانی آنها را ارتقا می‌دهد. می‌توانند زمانی را به سرگرمی، ورزش، مراقبت از خود یا به سادگی «استراحت» اختصاص دهند. این فعالیت‌ها برای کاهش استرس، بهبود خلق‌وخو و افزایش سلامت روانی کلی حیاتی هستند.

کاهش استرس و فرسودگی شغلی نیز رهاورد مهم دیگر تعطیلات است؛ آخر هفته‌های طولانی‌تر فرصتی برای افراد فراهم می‌کند تا از استرس‌ها و مسوولیت‌های مرتبط با کار جدا شوند. این وقفه می‌تواند به کاهش خطر «فرسودگی شغلی» کمک کند؛ پدیده‌ای که مشکلی رایج در محیط‌های کاری پرسرعت و سخت امروزی است. اوقات فراغت منظم به افراد اجازه می‌دهد با احساس شادابی و انگیزه بیشتری به سر کار خود بازگردند.

17

سبک زندگی سالم‌تر

تعطیلات آخر هفته دوروزه می‌تواند از چند جهت بر رفاه خانواده تاثیر مثبت داشته باشد. با تعطیلات آخر هفته دوروزه، افراد زمان بیشتری برای گذراندن با خانواده و عزیزان خود دارند. این زمان اضافی پیوندهای خانوادگی را تقویت امکان تجربیات مشترک را فراهم و یکپارچگی سالم کار و زندگی را ترویج می‌کند. علاوه بر این، افراد می‌توانند از تعطیلات آخر هفته برای معاشرت، ارتباط با دوستان و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی استفاده کنند که برای ایجاد و حفظ ارتباطات اجتماعی حیاتی است.

افزایش فرصت‌های فراغت و توسعه شخصی هم می‌تواند سبک زندگی متفاوت و بهبودیافته‌ای برای افراد رقم بزند. آخر هفته‌های طولانی‌تر به افراد فرصت می‌دهد علایق شخصی خود را کشف کنند، مهارت‌های جدید بیاموزند و در فعالیت‌های تفریحی شرکت کنند. چه دنبال کردن یک سرگرمی، شرکت در کلاس‌های آموزشی یا مسافرت و داشتن دو روز متوالی مرخصی انعطاف‌پذیری و آزادی بیشتری را برای سرمایه‌گذاری در رشد و غنی‌سازی شخصی فراهم می‌کند.

از سوی دیگر، ساعت کاری طولانی و تعطیلات کوتاه اغلب به عنوان مهم‌ترین مانع ارتباطی میان والدین و فرزندان و نیز زوج‌ها برشمرده می‌شود. تعطیلات بیشتر به معنای افزایش زمان باکیفیت است زیرا خانواده‌ها وقت بیشتری برای گذراندن با هم دارند. این یعنی امکان تعاملات معنا‌دار، پیوند و تجربیات مشترک برای اعضای خانواده فراهم می‌شود. خانواده‌ها می‌توانند در فعالیت‌هایی مانند گردش، سرگرمی، غذا خوردن و گفت‌وگو شرکت کنند، روابط خود را تقویت و خاطرات ماندگاری ایجاد کنند. به علاوه، آخر هفته‌ها به والدین فرصت بیشتری برای ارتباط با فرزندانشان می‌دهد. آنها می‌توانند در فعالیت‌هایی شرکت کنند که پیوندشان با بچه‌ها را تقویت می‌کند. کارهایی نظیر بازی کردن، کمک به انجام تکالیف مدرسه، ورزش یا سرگرمی‌های مشترک، یا صرفاً گفت‌وگو کردن؛ همه کارهایی که امکان آن در طول یک هفته دشوار کار به ندرت میسر می‌شود. این پیوند تقویت‌شده والدین و فرزند، محیط مثبتی را برای رشد عاطفی، عزت نفس و رفاه کلی کودکان ایجاد می‌کند.

فرصت و توان برنامه‌ریزی برای سفر را هم به این فهرست بیفزایید. اغلب خانواده‌ها، از ترافیک‌های سنگین ناشی از موج مسافرت‌ها در تعطیلات چندروزه سال خاطرات تلخی دارند. کارشناسان معتقدند با دوروزه شدن تعطیلات پایان هفته نمودار توزیع سفر در طول محور زمان یکنواخت خواهد شد. اتفاقی که با کاهش دامنه موج‌های مسافرتی، مخاطرات کمتر و آسایش بیشتری را برای خانواده به ارمغان می‌آورد. و در نهایت، این تعطیلات می‌تواند فرصتی برای استراحت زنانی باشد که عمده مسوولیت‌های خانه را بر دوش می‌کشند! با تعطیلات آخر هفته دوروزه، خانواده‌ها زمان بیشتری برای تقسیم مسوولیت‌های خانه بین اعضای خانواده دارند. تقسیم مسوولیت‌ها نه‌تنها بار والدین را سبک می‌کند، بلکه سبب تقویت حس کار گروهی، مسوولیت‌پذیری و استقلال را در کودکان می‌شود.

تنفسی برای محیط زیست

تاثیر تعطیلات دوروزه بر اقتصاد و سبک زندگی شناخته‌شده‌تر است اما کمتر کسی به تاثیر آن، بر محیط زیست و مصرف انرژی فکر می‌کند. تعطیلات دوروزه می‌تواند فرصتی بالقوه باشد تا محیط زیست و منابع مختلف انرژی هم مدتی نفس راحت بکشند. کاهش رفت‌و‌آمد، رهاورد مهم تعطیلات است. در این دو روز کارمندان می‌توانند از دو روز متوالی بدون گیر کردن در ترافیک اعصاب خردکن روزهای کاری لذت ببرند. تعطیلات می‌تواند سبب کاهش تراکم ترافیک و انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از وسایل نقلیه شود. علاوه بر این بسیاری از ادارات، ساختمان‌های تجاری و تاسیسات صنعتی در تعطیلات آخر هفته تعطیل هستند یا با کاهش ظرفیت کار می‌کنند. این کاهش اشتغال و فعالیت می‌تواند به صرفه‌جویی در انرژی و انتشار آلاینده‌ها منجر شود زیرا روشنایی، گرمایش، سرمایش و سایر سیستم‌های مصرف‌کننده انرژی یا خاموش می‌شوند یا در سطح پایین‌تری کار می‌کنند. با زمان بیشتری که در آخر هفته در دسترس است، افراد و خانواده‌ها می‌توانند در شیوه‌های صرفه‌جویی در انرژی شرکت کنند. به عنوان مثال، می‌توانند از این فرصت برای تنظیم ترموستات، جدا کردن دستگاه‌های الکترونیکی و روشنایی کم‌مصرف استفاده کنند. این اقدامات به کاهش مصرف انرژی و کمک به یک سبک زندگی پایدارتر منجر می‌شود.  آخر هفته‌ها البته ممکن است بر مصرف منابع، فراتر از انرژی تاثیر بگذارند. فعالیت‌هایی مانند خرید، صرف غذا در بیرون از خانه، و فعالیت‌های تفریحی ممکن است موجب افزایش مصرف آب، تولید زباله و اتکا به منابع طبیعی شود. ترویج عادات مصرف پایدار و مدیریت مسوولانه پسماند راهکار کاهش این پیامدهای منفی است.

پنجشنبه بهتر است یا شنبه؟

صرف نظر از مزایای تعطیلات دوروزه که به نظر می‌رسد دیگر از دید سیاستمدار پنهان نیست، اختلاف نظر در بهارستان اما به ظاهر حول محور مسائل اعتقادی می‌چرخد. برخی عقیده دارند که مقتضیات فرهنگی و دینی ایرانیان خواهان تعطیلی پنجشنبه در کنار جمعه است. در سوی دیگر سیاستگذارانی هستند که تعطیلی پنجشنبه و جمعه در ایران و تعطیلی شنبه و یکشنبه در بسیاری از طرف‌های مبادله با ایران را عملاً به معنای قطع ارتباط تجاری در بیش از نیمی از هفته می‌دانند.

اختلاف در روزهای تعطیل پایان هفته دست‌کم با چند چالش بالقوه همراه است. برای مثال می‌تواند در هماهنگی فعالیت‌ها و روابط تجاری میان ایران و کشورهایی که در روزهای شنبه و یکشنبه تعطیل هستند خلل ایجاد کند؛ ممکن است باعث تضاد زمان‌بندی، تاخیر در پاسخ‌ها و کندتر شدن فرآیندهای تصمیم‌گیری شود که در نهایت بر کارایی و بهره‌وری معاملات تجاری بین‌المللی تاثیر منفی خواهد داشت. موسسات مالی و بازارهای جهانی در بسیاری از کشورها از دوشنبه تا جمعه فعالیت می‌کنند از این‌رو تفاوت روزهای آخر هفته می‌تواند خدمات بانکی، عملیات بازار سهام و سایر معاملات مالی را تحت تاثیر قرار دهد. ممکن است به هماهنگی و تعدیل‌های بیشتری نیاز باشد تا عملیات مالی و تراکنش‌های بین‌المللی تضمین شوند. جریان تجارت و سرمایه‌گذاری بین کشورها هم می‌تواند از این تفاوت آسیب چشمگیری ببیند. ممکن است نیاز به برنامه‌ریزی و تنظیمات بیشتری باشد تا اطمینان حاصل شود ارسال محموله‌ها، موعد تحویل و تدارکات با روزهای کاری هر دو کشور مطابقت دارند. این تنظیمات برای حفظ زنجیره تامین کارآمد و به حداقل رساندن تاخیرها اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

تفاوت در روزهای آخر هفته همچنین ممکن است به شکاف‌های ارتباطی میان مشاغل، سازمان‌ها و افراد کشورهای مختلف منجر شود. عدم تطابق روزهای کاری به احتمال زیاد با تاخیر در پاسخ به ای‌میل‌ها، تماس‌های تلفنی و سایر اشکال ارتباطی همراه است که به‌طور بالقوه بر سرعت همکاری و تصمیم‌گیری تاثیر می‌گذارد. سفر و گردشگری بین‌المللی هم دو حوزه‌ای هستند که از این تفاوت تاثیر می‌پذیرند. گردشگران، چه به مقصد ایران و چه مقصد خارج از کشور، ممکن است در هماهنگی برنامه‌های سفر، رزرو اقامتگاه و دسترسی به خدمات در مقاصدی با روزهای آخر هفته متفاوت، با چالش‌هایی مواجه شوند. ممکن است نیاز به برنامه‌ریزی و تنظیمات بیشتری برای هماهنگ کردن برنامه‌ها و به حداکثر رساندن تجربه سفر داشته باشد. جذب بازدیدکنندگان از کشورهای دارای روزهای آخر هفته متفاوت با دردسرهایی همراه است. مسافران ممکن است مقصدهایی را ترجیح دهند که آخر هفته آنها با تعطیلات آخر هفته کشورشان مطابقت داشته باشد و برنامه‌ریزی و به حداکثر رساندن زمان استراحت برای آنها راحت‌تر باشد.  همکاری‌های فرامرزی مانند پروژه‌های مشترک، طرح‌های تحقیقاتی و سایر مشارکت‌ها هم از تفاوت در روزهای تعطیل تاثیر می‌پذیرند. برنامه‌ریزی جلسات، کنفرانس‌ها و فعالیت‌های مشترک پیچیده‌تر می‌شود و نیاز به تلاش بیشتری برای یافتن زمان‌های مناسب دو طرف دارد که مناسب روزهای مختلف آخر هفته باشد. در نهایت، تفاوت روزهای آخر هفته می‌تواند چالش‌هایی را در روابط دیپلماتیک و همکاری‌های بین‌المللی ایجاد کند. تنظیم ماموریت‌های دیپلماتیک، و برنامه سفارت‌ها و کنسول‌گری‌ها هم احتمالاً با دشواری‌هایی مواجه خواهد بود.

سرانجام لایحه تعطیلات دوروزه هنوز مشخص نیست اما امید می‌رود مجلس یازدهم در واپسین ماه‌های تکیه بر کرسی‌های بهارستان تجربه جهان و دیدگاه کارشناسان را به دعواهای عقیدتی ارجح بداند و دست‌کم یک گام از فاصله فزاینده تعامل با جهان بکاهد. 

دراین پرونده بخوانید ...