شناسه خبر : 12234 لینک کوتاه
تاریخ انتشار:

«رابرت موگابه» چگونه زیمبابوه را به قهقرا برد؟

سلطان ویرانی

چه کسی جز «رابرت گابریل کاریگامومبه موگابه» ملقب به «رابرت موگابه»، دیکتاتور ۹۲‌ساله زیمبابوه می‌تواند کشوری مرفه و دارای منابع طبیعی، معادن و اراضی حاصلخیز، را که روزگاری به لطف ثروت بی حد و حصرش به «سبد نان آفریقا» معروف بود به فلاکت‌زده‌ترین کشور جهان تبدیل کند؟ دیکتاتور‌مآبی به حدی در موگابه ریشه دوانده که مدعی شده تنها خدا می‌تواند او را از راس قدرت به پایین بکشد.

چه کسی جز «رابرت گابریل کاریگامومبه موگابه» ملقب به «رابرت موگابه»، دیکتاتور 92‌ساله زیمبابوه می‌تواند کشوری مرفه و دارای منابع طبیعی، معادن و اراضی حاصلخیز، را که روزگاری به لطف ثروت بی حد و حصرش به «سبد نان آفریقا» معروف بود به فلاکت‌زده‌ترین کشور جهان تبدیل کند؟ دیکتاتور‌مآبی به حدی در موگابه ریشه دوانده که مدعی شده تنها خدا می‌تواند او را از راس قدرت به پایین بکشد. او حتی مسوولیت اشتباهاتش را نیز بر عهده نمی‌گیرد. نمونه بارز آن جریان زمین خوردن وی در فرودگاه حراره بود که 27 محافظ خود را به دلیل اینکه نتوانستند مانع زمین خوردنش شوند، تنبیه و از کار برکنار کرد. بله! حتی در زمین خوردن او هم دیگران مقصرند، ولی در زمین زدن کشوری که روزگاری در وفور نعمت به سر می‌برد، خود را از هر تقصیری مبرا می‌داند. اما چطور می‌شود کشوری که نه‌تنها در آفریقا، بلکه در جهان مثال‌زدنی بود، ناگهان به این وضع اسفناک افتاده و در آن «وضعیت فوق‌العاده» اقتصادی اعلام می‌شود؟ امروزه، بسیاری زیمبابوه را یک «کره شمالی» کوچک در آفریقا می‌دانند. رابرت موگابه، رئیس‌جمهوری دیکتاتور زیمبابوه، به تازگی به دلیل گسترش خشکسالی کم‌سابقه در این کشور، در مناطق روستایی وضعیت اضطراری «بلایای طبیعی» اعلام کرد. به گفته دولت زیمبابوه، ۲۶ درصد جمعیت این کشور یعنی حدود دو میلیون و 400 هزار نفر نیاز فوری به مواد غذایی دارند. این در حالی است که چند روز قبل از این اتفاق، اتحادیه اروپا از موگابه خواسته بود در کشور وضعیت اضطراری بلایای طبیعی اعلام کند تا در روند جمع‌آوری کمک‌های غذایی تسهیل و تسریع شود. رابرت موگابه، جزو 10 رهبر تاریخ است که کشورهایشان را از نظر مالی نابود کرده‌اند. گرچه از هیچ‌نظر جز بی‌کفایتی نمی‌توان از موگابه به عنوان رهبر تاریخی یاد کرد. امروز نام او را از حیث بی‌کفایتی باید در کنار نام‌هایی چون هوگو چاوس رئیس‌جمهور سابق ونزوئلا، ولادیمیر لنین رهبر شوروی سابق، لویی شانزدهم پادشاه فرانسه و چیان‌لونگ امپراتور چین قرار داد. موگابه در واقع، یک اثر باستانی باقیمانده از گذشته شکست‌خورده و یکی از بهترین مثال‌هاست که نشان می‌دهد چگونه می‌توان یک اقتصاد پویا را ظرف مدت کوتاهی به راحتی ویران کرد. پس از یک جنگ خونین داخلی در سال 1980 میلادی، اکثریت سیاهپوست، «رودزیا» را که نام آن به «زیمبابوه» تغییر یافته بود، از سلطه استعمار انگلیس خارج کرده و «رابرت موگابه» را که یک رهبر ملی‌گرا و یک «چریک مارکسیست» بود، به عنوان رئیس‌جمهور برگزیدند. در واقع موگابه دیکتاتوری بود که از دل آزادیخواهی بیرون آمد و روز به روز قدرت خود را در این کشور مستحکم‌تر کرد. رودزیا یکی از مرفه‌ترین کشورهای قاره آفریقا محسوب می‌شد و در حقیقت، موگابه کشوری را به ارث برد که دارای زیرساخت‌های وسیع، کشاورزی پیشرفته و منابع طبیعی وسیع بود. در آن زمان اقتصاد زیمبابوه به داشتن سریع‌ترین رشد در میان کشورهای آفریقایی شناخته می‌شد اما اکنون سریع‌ترین زوال اقتصادی قاره سیاه را از آن خود کرده است. زیمبابوه زمانی صادرکننده اصلی ذرت، پنبه، گوشت گاو، تنباکو، گل رز و نیشکر بود اما امروز فقط پناهجو و مهاجر صادر می‌کند که در گروه‌های هزاران‌نفره، از کشور فرار می‌کنند. گرچه این کشور یکی از غنی‌ترین خاک‌های زراعی آفریقا را دارد، اما گرسنگی و سوء تغذیه، امروز در این کشور سکنی گزیده است. موگابه نه‌تنها پویایی و امید را در کشورش نابود کرد بلکه با دامن زدن به بازی کثیف نژادپرستی، خشونت علیه اقلیت سفیدپوست را که موتور رشد اقتصادی این کشور محسوب می‌شد در کشورش رواج داد. او زمین‌های

دیکتاتور‌مآبی به حدی در موگابه ریشه دوانده که مدعی شده تنها خدا می‌تواند او را از راس قدرت به پایین بکشد. او حتی مسوولیت اشتباهاتش را نیز بر عهده نمی‌گیرد. نمونه بارز آن جریان زمین خوردن وی در فرودگاه حراره بود که ۲۷ محافظ خود را به دلیل اینکه نتوانستند مانع زمین خوردنش شوند، تنبیه و از کار برکنار کرد.
سفیدپوستان را مصادره کرد، مخالفانش را سرکوب کرد و فضای بی‌قانونی را در کشور حاکم کرد که این امر نرخ تورم را در زیمبابوه نجومی کرد و سرمایه‌گذاران خارجی را فراری داد. به گفته تحلیلگران، این اقدام اشتباه بود چرا که سیاهپوستان از دانش لازم برای کشاورزی برخوردار نبودند در حالی که سفیدپوستان قادر بودند ظرفیت تولید محصولات کشاورزی را افزایش دهند. در حال حاضر کالاهای اصلی و مورد نیاز مردم زیمبابوه از طریق واردات تامین می‌شود. اهمال‌کاری‌های او باعث شد تا شیوع ایدز یک‌سوم جمعیت این کشور را آلوده کند. در نتیجه، امید به زندگی در این کشور از 56 سال در اوایل دهه 70 میلادی، به 35 سال امروزی سقوط کرد. زیمبابوه آینده‌ای تیره و تار دارد و مادامی که دیکتاتوری چون موگابه همچنان از سوی مردمان خود و سایر کشورها تحمل می‌شود، امیدی به تغییر این روند نیست. مخالفان رابرت موگابه او را عامل اصلی نابودی اقتصاد کشور می‌دانند. در مقابل موگابه با رد تمامی اتهامات، توطئه‌های دشمنان و مخالفت با سیاست‌های ملی خود را علت سقوط اقتصاد زیمبابوه معرفی می‌کند. او می‌گوید: تحریم‌های اقتصادی کشورهای غربی عامل اصلی رکود اقتصادی زیمبابوه است. کارشناسان و تحلیلگران اقتصادی مهم‌ترین دلایل بحران اقتصادی زیمبابوه را طرح‌های اقتصادی موگابه‌ای می‌دانند. این طرح‌های شکست‌خورده امروز به «اقتصاد موگابه‌ای» مشهور شده است. در حالی ‌که زیمبابوه می‌توانست همچون بوتسوانا و آفریقای جنوبی با شرایطی مشابه اقتصاد خود را پیش ببرد و مانند آنها به جمع کشورهای توسعه‌یافته بپیوندد، اما سرنوشت امروز زیمبابوه، فرق میان رهبرانی چون نلسون ماندلا و موگابه را به‌خوبی نشان می‌دهد. در سال 2015 میلادی، پول ملی زیمبابوه شاهد جدی‌ترین سقوط ارزش خود بود به طوری که هر دلار آمریکا 35 کوادریلیون (35.000.000.000.000.000) دلار زیمبابوه معامله شد. به دنبال «ابرتورمی» که زیمبابوه را به خود دچار کرد، ارزش پول ملی این کشور به کلی نابود شد. از این پس قرار است بیشتر معاملات این کشور با دلار آمریکا یا «رند» آفریقای جنوبی انجام گیرد. بی‌کفایتی‌های موگابه با اعلام وضعیت فوق‌العاده در این کشور تکمیل شد و او آخرین ضربه خود را نیز به پیکر بی‌جان اقتصاد کشورش وارد ساخت. خشکسالی بی‌سابقه در زیمبابوه سبب نابودی مزارع این کشور و تلف شدن دام‌ها شده است. خشونت، قحطی و خشکسالی در زیمبابوه باعث شده تا بیش از سه میلیون نفر از این کشور فراری شوند که این جمعیت، دو برابر جمعیت کشور همسایه زیمبابوه، یعنی بوتسواناست. شدت قحطی در این کشور به حدی بالاست که بیش از یک‌چهارم جمعیت زیمبابوه با کمبود مواد غذایی مواجه هستند. خشکسالی منطقه‌ای که به دنبال وقوع پدیده ال‌نینو تشدید شده، علاوه بر زیمبابوه، مالاوی و زامبیا را نیز در بر گرفته است. طی برآوردهای اولیه، شمار افرادی که امنیت غذایی آنها به خطر افتاده، یک میلیون و 500 هزار نفر اعلام شد اما از آن زمان به بعد، شمار این افراد به دو میلیون و 440 هزار نفر افزایش یافت که این جمعیت معادل 26 درصد از کل جمعیت زیمبابوه است. این بار هم موگابه زمین و زمان را مسبب این بدبختی و فلاکت دانست و کاهش بارندگی‌های فصلی و همین‌طور تحریم‌های غرب علیه کشورش را عامل وخامت شرایط امروز زیمبابوه عنوان کرد. این در حالی است که منتقدان موگابه می‌گویند کمبود مواد غذایی و قحطی در این کشور ناشی از اصلاحات قوانین زمین‌های زراعی است که در سال 2000 میلادی از سوی دولت موگابه اجرا شد. گرچه نباید از این حقیقت نیز غافل شد که آفریقای جنوبی از زمانی که ثبت اطلاعات جوی متداول شده، شاهد شدیدترین خشکسالی تاریخ خود بوده اما قطعاً اهمال‌کاری و بی‌کفایتی موگابه نیز در این وضع بی‌تاثیر نیست.

دراین پرونده بخوانید ...

دیدگاه تان را بنویسید