شناسه خبر : 7081 لینک کوتاه

گزارشی از تجارت خون

صادرات به سوریه، واردات از چین

در نخستین ماه‌های سال ۱۳۹۲ این خبر در رسانه‌ها پیچید که بیماران تالاسمی، به کیسه‌های خون فیلتردار سنگاپوری حساسیت پیدا کرده‌اند. در اندک زمانی، ماجرای این کیسه‌های خون بالا گرفت و آن‌گونه شد که مجلسیان را نیز به انگیزه جانبداری از بیماران، علیه سازمان انتقال خون برانگیخت.

در نخستین ماه‌های سال ۱۳۹۲ این خبر در رسانه‌ها پیچید که بیماران تالاسمی، به کیسه‌های خون فیلتردار سنگاپوری حساسیت پیدا کرده‌اند. در اندک زمانی، ماجرای این کیسه‌های خون بالا گرفت و آن‌گونه شد که مجلسیان را نیز به انگیزه جانبداری از بیماران، علیه سازمان انتقال خون برانگیخت. در کشاکش این دعوا، یکی از نمایندگان مجلس نیز مدعای واردات خون‌های غیراستاندارد از سنگاپور را به دلیل ضعف مالی سازمان انتقال خون طرح کرد و این سازمان نیز برای تبرئه خود از این اتهام به طور کلی، واردات و صادرات خون را منکر شد. این سازمان برای اثبات ادعای خود روی این استدلال دست گذاشت که: «از نظر پزشکی و به دلیل احتمال شیوع بیماری‌ها، واردات و صادرات خون از یک نقطه جهان به نقطه‌ای دیگر ممنوع بوده و واردات خون‌های غیراستاندارد نیز کذب محض است». طرح موضوع حساسیت بیماران تالاسمی به کیسه‌های خون فیلتردار سنگاپوری و پاسخ سازمان انتقال خون این شائبه را ایجاد می‌کند که این کیسه‌ها همراه با خون وارد کشور شده است. اما به‌رغم انکار این موضوع، گزارش‌های فصلی و سالانه گمرک از اقلام صادراتی و وارداتی نشان می‌دهد خون انسان به‌عنوان یکی از این کالاها داد و ستد شده است. البته، ناگفته نماند که کالایی با عنوان«خون انسان» در گزارش گمرک به‌تنهایی ذکر نشده و در همه ‌جا در کنار خون حیوان قرار گرفته است. در تشریح کالایی که با تعرفه ۳۰۰۲۹۰۹۰ وارد کشور شده یا به سایر کشورها فروخته شده، چنین آمده است: «خون انسان، خون حیوان برای مصارف درمان یا پیشگیری یا تشخیص بیماری، توکسین‌ها، کشت‌ها و موجودات ذره‌بینی». بنابراین اگرچه، آمار صادرات و واردات خون انسان به‌ صورت جداگانه در دسترس نیست؛ اما می‌توان این گزاره را مطرح کرد که درج عبارت «خون انسان» در این گزارش‌ها می‌تواند به منزله تبادل این کالا باشد.

خودکفایی در تولید خون
رئیس سازمان انتقال خون می‌گوید، شاخص اهدای خون در میان ایرانی‌ها، ۲۷ واحد به ازای یک هزار نفر جمعیت است و به‌زعم «علی‌اکبر پورفتح‌الله» این رقم، نشان‌دهنده خودکفایی است. حال آنکه این شاخص در سایر کشورهای در حال توسعه، ۱۲ واحد اهدای خون به ازای هر هزار نفر جمعیت است و در کشورهای توسعه‌یافته، ۳۵ واحد اهدای خون به ازای هر یک هزار نفر جمعیت وجود دارد. با این وصف، چنانچه ایران به مرحله خودکفایی اهدای خون رسیده است چه نیازی به واردات خون وجود دارد و اگر سازمان انتقال خون، به صورت رایگان، از اهداکنندگان خون دریافت می‌کند، با چه مجوزی آن را به سایر کشورها می‌فروشد و کسب درآمد می‌کند؟ شاید بهتر بود سازمان انتقال خون به جای انکار صادرات و واردات خون که آمار گمرک موید آن است، یک بار برای همیشه به این ابهامات پاسخ می‌داد. حال در این پرونده، پس از طرح موضوع مصرف غیر‌بهینه خون در داخل کشور به موضوع تجارت سازمان انتقال خون با این کالا پرداخته و آمار صادرات و واردات خون در پنج سال گذشته را مورد بررسی قرار داده‌ایم.

صادرات
آنچه از بررسی این آمار و ترکیب کشورهای مقصد حاصل می‌شود آن است که خون ایرانی‌ها راه دوری نرفته و تنها در میان همسایگان توزیع شده است؛ همسایگانی که در سال‌های گذشته با جنگ‌های داخلی و کشتار مواجه بوده‌اند. گزارش گمرک نشان می‌دهد در سال ۱۳۸۹ تنها سه کشور افغانستان، تاجیکستان و ترکمنستان خون ایرانی‌ها را خریداری کرده‌اند. در این سال در مجموع ۴۸۱۴۲۳۵ کیلو خون به این سه کشور صادر شده است که ارزش آن بیش از ۵ میلیارد و ۴۳۷ میلیون تومان برآورد شده است. در این صورت، هر کیلو خون با قیمت ۱۱۲۹ تومان صادر شده است. در سال ۱۳۹۰ عراق و قرقیزستان نیز به جمع کشورهای متقاضی واردات خون از ایران پیوستند و ارزش صادرات این کالا، حدود دو میلیارد تومان بالا کشید و از حدود پنج میلیارد تومان به حدود هفت میلیارد تومان افزایش پیدا کرد. اما از سال ۱۳۹۱ دوره افت صادرات خون به کشورهای خریدار آغاز شد؛ به طوری که در این سال، ارزش صادراتی آن به یک‌دوم آنچه در سال ۱۳۹۰ صادر شده بود، کاهش پیدا کرد و در سال ۱۳۹۱، حدود ۳ میلیارد و ۳۷۳ میلیون تومان خون به کشورهای همجوار فروخته شد. پاکستان نیز در سال ۱۳۹۱ از ایران خون خریداری کرده اما فقط به میزان ۲۸ کیلو. در مقابل اما افغانستان با واردات ۱۲۲۲۷۱۸ کیلوخون ایرانی، لقب بزرگ‌ترین خریدار خون از ایران را در سال ۱۳۹۱ به خود اختصاص داد. ارزش صادرات خون در سال ۱۳۹۲ به یک میلیارد تومان افت کرد اما از موارد جالب توجه صادرات خون در سال ۱۳۹۲ آن است که ایران در این سال به سوریه نیز خون فروخته است. در سال ۱۳۹۳ نمایه صادرات خون بار دیگر مسیر صعود را در پیش گرفت و ارزش صادراتی آن به حدود سه میلیارد تومان بازگشت. اما به نظر می‌رسد، خون‌های صادراتی در این سال به قیمت سال ۱۳۸۹ معامله نشده و قیمت هر کیلو خون از حدود ۱۱۲۹ تومان در سال ۱۳۸۹ به حدود ۳۰۶۰ تومان افزایش پیدا کرد. با این وصف، می‌توان گفت قیمت هر کیلو خون ایرانی به یک دلار نیز نمی‌رسد. همچنین بررسی گزارش گمرک از تبادل این کالا، حکایت از آن دارد که در پنج سال گذشته، کشورهای افغانستان، تاجیکستان و ترکمنستان از مشتریان پر و پا قرص خون‌های ایرانی بوده‌اند.

واردات
برخلاف فهرست کشورهای واردکننده خون از ایران، جدول فروشندگان خون به ایران از کشورهای متنوعی پر شده است. کشورهای اغلب اروپایی و البته آسیایی. برای مثال، امارات در سال ۱۳۸۹ بزرگ‌ترین صادرکننده این کالا به ایران بوده است و کشورهایی چون آمریکا، ترکیه، فرانسه و بلژیک نیز در جایگاه‌های بعدی این فهرست قرار گرفته‌اند. در این سال ایران در مقابل حدود پنج میلیارد تومان صادرات خون، به ارزش بیش از یک میلیارد و ۶۶۰ میلیون تومان خون وارد کشور کرده است و وزن این واردات، به ۱۷۱۱۷۰ کیلو می‌رسد و چنانچه ارزش ریالی کل واردات را نسبت به وزن کل در نظر بگیریم، ایران در سال ۸۹ خون‌های وارداتی را با ارزش تقریبی هر کیلو ۹۷۰۰ تومان خریداری کرده است. در سال ۱۳۹۰ نیز ارزش صادرات خون به دو برابر افزایش یافت و به بیش از دو میلیارد تومان رسید. در سال‌های بعد، نمایه واردات خون روند صعودی در پیش گرفت و ارزش واردات این کالا روی پاشنه یک میلیارد تومان و دو میلیارد تومان چرخید. جالب اینکه واردات خون در ماه‌های سپری‌شده از سال ۱۳۹۴، ارزشی حدود ۲ میلیارد و ۷۲۰ میلیون تومان یافته است که این رقم به طور تقریبی با ارزش واردات در سال ۱۳۹۳ برابری می‌کند. در سال‌های مورد بررسی و حتی در سال ۱۳۹۴ امارات، تقریباً به عنوان بزرگ‌ترین فروشنده خون به ایران، جایگاه خود را در صدر این فهرست حفظ کرده است. چینی‌ها نیز به سبک رویه‌ای که در بازار سایر کالاها در پیش گرفته‌اند، موقعیت خود را در فهرست واردکنندگان خون به ایران، ارتقا بخشیده‌اند. چنان که کشور چین در سال ۱۳۹۳ به دومین صادرکننده خون به ایران تبدیل شد. در چنین شرایطی، آیا نباید نگران کیفیت خون‌های وارداتی از چین بود؟ جایگاه کشوری چون آمریکا نیز اگرچه در این پنج سال، دچار نوسان شده است اما این کشور از صف فروش خون به ایران کنار نرفته و کماکان به ایران خون فروخته است. حال تصور کنید، با وجود کشمکش‌های سیاسی ایران و آمریکا، چه‌بسا خون آمریکایی‌ها به بیماران ایرانی نیز تزریق شده باشد. با این همه اما سازمان انتقال خون ادعا می‌کند که درج عنوان خون انسان در گزارش گمرک الزاماً به معنای واردات خون نیست و چنانچه هر یک از فرآورده‌های خونی موجود در این گروه کالایی وارد یا صادر شده باشد در این طبقه‌بندی قرار می‌گیرد.

دراین پرونده بخوانید ...

دیدگاه تان را بنویسید

 

پربیننده ترین اخبار این شماره

پربیننده ترین اخبار تمام شماره ها